Ceza Hukukunda Eski Hale Getirme ve Dilekçesi ( CMK m 40-41)
Kişinin iradesi dışında gerçekleşen bir durumun, gerçekleşmemiş sayılarak, değişiklikten önceki duruma dönülmesine eski hale getirme denir. Zira eski hale getirme esas itibari ile süre nedeni ile kaybedilmiş bir hakkın kazanılmasını sağlamaktadır. Soruşturma ya da kovuşturma taraflarının zaman zaman ceza muhakemesi kapsamında öngörülen süreleri kaçırmaları mümkündür. Kendi kusuruyla süreyi geçiren taraf, kural olarak o işlemin tekrarlanmasını isteyemez. Bununla birlikte, kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hale getirme isteminde bulunabilir.
Ceza muhakemesinde eski hale getirmeye ilişkin hükümler; CMK’nın 40, 41 ve 42. maddeleri arasında yer almaktadır. CMK’nın 40. maddesine göre:
- Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hale getirme isteminde bulunabilir.
- Kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi halinde de kişi kusursuz sayılır.
Kanun maddesinde açıkça belirtildiği üzere kanun koyucu eski hale getirme talebinde bulunabilmek için kusursuzluk şartını aramaktadır. Burada kusursuzluktan ne anlaşılması gerektiği üzerinde durulmalıdır. Mücbir nedenler, yani dıştan gelen, failin bilinç ve iradesinin sonucu olmayan ve failin karşı koyamayacağı ve önleyemeyeceği bir kuvvetin etkisiyle veya failin sakınması olanağı bulunmayan kaza, rastlantı, maddî zorlama gibi olaylar sonucu süreye uyulamadığı hallerde failin kusursuz olduğu kabul edilir.
Eski hale getirme isteği dilekçe ile yapılır. Dilekçenin engelin kalkmasından başlayarak iki hafta içinde verilmesi gerekir. Örnek; hasta olan sanık iyi olduğu günden başlayarak eski hale getirme dilekçesini iki hafta içinde vermelidir. Dilekçede süreye uyulmamasında, kusuru olmadığına ilişkin olguları ve varsa belgeleri de ekleyerek açıklanması gerekir. Örneğin; hastalığı sebebiyle hastanede yattığını inandırıcı biçimde ve gerektiğinde hekim raporunu ekleyerek açıklaması zorunludur. Dilekçe, süreye uyulmuş olsa idi, usule ilişkin işlemler hangi mahkemede yapılacak idiyse, o mahkemeye verilir. Kısaca dilekçenin yargılamayı yapan mahkemeye verilmesi gerekir. Örneğin istinaf başvurusu, hükmü veren mahkemeye yapılır. Bu yazımızda Avukat Esra Polat Tekin Hukuk ve Danışmanlık olarak ceza hukukunda eski hale getirme konusu ve örnek dilekçe ele alınmıştır.
Eski Hale Getirme Nedir?
Soruşturma ya da kovuşturma taraflarının zaman zaman ceza muhakemesi kapsamında öngörülen süreleri kaçırmaları mümkündür. Kendi kusuruyla süreyi geçiren taraf, kural olarak o işlemin tekrarlanmasını isteyemez. Bununla birlikte, kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hale getirme isteminde bulunabilir. Kanun yoluna başvuru hakkının kişiye bildirilmemesi ya da eksik/yanlış bildirilmesi halinde de kişi kusursuz sayılır ve ilgili süre geçmişse eski hale getirme talebinde bulunulabilir.
Maddeye göre; kusuru olmaksızın bir süreye uyulamazsa, eski hale getirme isteğinde bulunulabilir. Süreyi kusursuz geçirdiğini iddia edenin, kusursuzluğunu ispatlaması gerekir. Kusursuzluk önlenemeyen nedenler ya da beklenmeyen ve sakınılması olanaksız olayları da kapsar. Yapılan tebliğden kusuru bulunmamaksızın haberdar olamama durumu, eski hale getirme nedenidir. 1412 sayılı Kanunun 41. maddesi dili sadeleştirilerek madde aynen alınmış, fakat ayrıca kanun yoluna başvuru hakkının bildirilmemesi halinde, kişinin kusursuz sayılacağı öngörülmüştür. Böylece yeni düzenlemeyle eski hale getirme hakkının uygulama alanı genişletilmiş olmaktadır. Maddenin 2. fıkrasındaki açıklık karşısında artık burada herkesin kanunu bilmesi gerektiği ileri sürülemeyecektir. Davanın avukat tarafından izlenmesi halinde de, başvuru hakkı kendisine bildirilmemişse, onun da eski hale getirme olanağı bulunmaktadır.
(Mücbir) nedenler, önceden göz önüne alınsa bile etkisinden kaçınılması olanaksız bulunan ve dış etkenlerle oluşan olaylardır. Bunlara deprem, sel basması, yangın gibi doğal olaylar ile yetkili memurun görev yapamaması gibi üçüncü kişinin haksız eylemi, örnek gösterilebilir. Beklenilmeyen ya da sakınılması olanağı bulunmayan olay, gereken özen gösterilmesine karşın kaçınılamayan durumdur. Kaza, rastlantı, maddî zorlama gibi. “Yeni tanım, kusuru olmaksızın süreyi geçirmeyi, eski hale getirme için yeterli saymıştır. Bunun mücbir sebebe ya da saklanılması mümkün olmayan bir olaya bağlanması şart değildir. Bu durumlar yine eski hale getirme istemeyi haklı kılacaktır. Fakat bunlara başka nedenler de eklenebilir. Örnek; önceki yasada yer alan, tebligattan kusursuz olarak haberdar olmamak.
CMK’da öngörüldüğü takdirde mehillere uyulmaması durumunda eski hale getirme istenebilir. CMK’nın 198. maddesi uyarınca sanığın yokluğunda duruşma yapılıp hüküm kurulmuşsa, tebliğden itibaren iki hafta içinde sanık eski hale getirme isteyebilir. İstek yerinde bulunduğu takdirde ise, yoklukta verilen hüküm ortadan kalkmış olacaktır.
CMK Madde 40 – Eski Hale Getirme
- Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hale getirme isteminde bulunabilir.
- Kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi halinde de, kişi kusursuz sayılır.
CMK Madde 41 – Eski Hale Getirme Dilekçesi
- Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir.
- Dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin olguları, varsa belgelerini de ekleyerek açıklar. Dilekçe verildiği anda usule ilişkin yapılamayan işlemler de yerine getirilir.
CMK 42. Madde – Eski Hale Getirme Dilekçesi Üzerine Verilecek Karar
- Süresi içinde usul işlemi yapılsaydı, esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hale getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme karar verir.
- Eski hale getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
- Eski hale getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak, mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir.
Eski hâle getirme talebinde bulunulması durumunda dilekçe, sürenin geçirilmesine neden olan engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir. Eski hale getirme talebinde bulunan dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin olguları varsa belgelerini de ekleyerek, açıklar ve dilekçe verildiği anda usule ilişkin yapılamayan işlemler de yerine getirilir.
Eski hâle getirme dilekçesiyle talepte bulunulması üzerine, süresi içinde usul işlemi yapılsaydı esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme karar verir. Eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı ise itiraz yoluna gidilebilir. Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz ancak mahkeme, yerine getirmeyi erteleyebilir.
Eski hale getirme dilekçesiyle birlikte, süresi kaçırılmasa idi, hangi işlem yapılacak idiyse o işlem de yapılır. Örneğin konuyu daha açmak gerekirse, rahatsızlanması nedeniyle istinafa başvuramayan sanık, hastalığının sona ermesinden başlayarak yedi gün içinde kararı veren mahkemeye başvurarak, hastalanması nedeniyle kusuru bulunmaksızın istinafa başvuramadığını, sürenin geçtiğini, belirtecek ve buna hastanenin raporu ve ayrıca istinaf başvurusuna ilişkin dilekçesini de eklemesi gerekecektir. İki talebin bir dilekçede sunulması mümkündür. Böylece iki talep aynı zamanda yapılması nedeniyle zaman kaybedilmemiş olacaktır. Katılan ve sanıkların vekil ve müdafiileri hastalıkları nedeniyle temyiz süresini kaçırdıklarını ileri sürerek eski hale getirme isteğinde bulunabilirler.
Bu noktada, uygulamada sıkça karşılaşılan bir durum olması nedeniyle belirtmek gerekir ki eski hale getirme talebiyle birlikte kanun yolu başvurusunda bulunulması halinde, eski hale getirme talebi hakkında ilk derece mahkemesince karar verilemez ve eski hale getirme talebini kanun yolu mercii değerlendirir. Örneğin tebligatın usulsüz yapıldığını ileri sürerek eski hale getirme talebinde bulunan sanık aynı zamanda hükmü istinaf ettiğini de belirtirse, eski hale getirme talebi hakkında Bölge Adliye Mahkemesince karar verilecek ve eski hale getirme talebi yerinde görülürse istinaf incelemesi de yapılacaktır.
Eski Hale Getirme Dilekçesi Örneği
İlk derece mahkemelerine “eski hâle getirme” talebi ile yapılan başvurulara ilişkin dilekçenin sunulduğu mahkeme tarafından taleplerin ve istinaf/temyiz taleplerinin reddedildiği ve sonrasında başkaca bir işlem yapılmadığı görülmektedir. Oysaki 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md. 42/1’deki; “Süresi içinde usul işlemi yapılsaydı, esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme karar verir.” şeklindeki düzenleme karşısında eski hâle getirme dilekçesine ilişkin karar verme yetkisi ilk derece mahkemesine değil kanun yolu başvurusunu inceleyecek Bölge Adliye Mahkemesi veya Yargıtay ilgili Ceza Dairesine aittir.
Tabi başvurulan ilk derece mahkemesinin CMK md. 42/3 uyarınca kararın yerine getirilmesini yani infazın durdurulmasına karar verme yetkisi mevcuttur. Eski hâle getirme dilekçesi verilirken istinaf/temyiz başvurusu belirtilmekle birlikte CMK md. 42/3 uyarınca bizzat ilk derece mahkemesinden infazın durdurulmasının talep edilmesinde kanun yolları aşamasında geçecek sürenin uzunluğu da düşünüldüğünde fayda vardır. İlk derece mahkemesi hukuka aykırı bir biçimde eski hâle getirme başvurusunu bizzat inceleyerek reddetse de bu başvuruyu inceleme yetkisinin Mahkemeye ait olmadığı belirtilerek dosyanın eski hâle getirme başvurusu incelenmek üzere kanun yolları başvurusunu incelemeye yetkili Daireye gönderilmesi ayrıca talep edilmelidir.
….. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ’NE
DOSYA NO: 2025/… E
SANIK: (Ad, Soyad, Tc ve Adres)
MÜDAFİ: Av. Umur YILDIRIM
Söğütözü Mah. Söğütözü Cad. No:2 Koç İkiz Kuleleri B Blok Kat:4 Daire:7 06530 Çankaya/ANKARA
KONU: Eski hale getirme talebimizin ve talebin kabulü halinde nihai karara itirazımız dilekçemizin sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
- Müvekkil hakkında müştekiye yönelik “ hakaret” suçunu işlediğinden bahisle … Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2025/.. Esas sayılı dosyada basit yargılama usulüne göre yargılama başlatılmıştır. Müvekkilin basit yargılama usulüne göre yargılandığı işbu dosyada hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir.
- Mahkeme kararı müvekkilin bilinen son adresi olmayan, müşteki ile aynı adreste bulunan eski adresine tebliğ edilmiştir. Mahkemeniz tarafından verilen karar müvekkilime tefhim edilmediği gibi gerekçeli karar da usulsüz ve yasaya aykırı bir tebliğ edilmiştir. Müvekkil o adreste bulunmadığı için müştekinin husumetli beyanları dikkate alınarak karar teslim edilmiştir. Ancak müvekkil o adreste oturmadığı ve yeni mernis adresine tebligat usulüne uygun yapılamadığı için karara itiraz süresi sona ermiş ve hüküm kesinleşmiştir.
- Usulsüz tebligat sonucunda müvekkilin hakkında kesinleşen ceza hukuka aykırı olup müvekkilin adil yargılanma ve hukuki güvenirlik hakkı zedelenmiştir. Müvekkil hakkında verilen kararı uyap vatandaşlık sistemi üzerinden .. tarihinde tesadüfi olarak görmüştür. Kararda yapılan usuli ve esasa ilişkin yargılama hatalarının ve verilen cezanın hakkaniyete uygun olmadığı yönündeki itirazlarımız neticesinde genel yargılamaya göre görülecek olan bu somut olayın maddi gerçeğe ulaşacağı ve müvekkilin beraat edeceği muhtemeldir.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan sebeplerden ötürü, Müvekkile yapılan tebligatın Tebligat Kanunu uyarınca geçersiz olması sebebiyle “Eski hale getirme” talebimizin kabulünü,
- Basit yargılama usulüne göre verilen karara karşı itiraz süre başlangıcımızın … olarak kabul edilmesini,
- Nihayetinde dilekçe ekinde sunduğumuz itiraz dilekçemizin dikkate alınarak dosyanın genel yargılamaya göre görülmesini, vekaleten arz ve talep ederim…/…/..
Sanık Müdafi
Av Esra Polat Tekin