Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılma

Evlilik nedeniyle işten ayrılma, kadınlara tanınmış bir haktır. Bu hak sayesinde resmi nikahla evlenen kadın, ayrıldığı işten belirli oranda tazminat kazanma hakkı elde eder. Buna da evlilik tazminatı adı verilmektedir. Çünkü evlenme ile yaşam tarzının, yaşanan şehrin ve hayata dair pek çok detayın değişiklik göstermesi mümkündür. İşte bunun için İş Kanunu’nda kadınlara evlilik dolayısıyla işten ayrılma hakkı tanınmıştır.

Evlilik nedeniyle işten ayrılma hakkı, kadın çalışanların sosyal ve ailevi durumlarını dikkate alan önemli bir düzenlemedir. Evlilik birliğinin kurulması ile hayatında yeni bir döneme giren kadınların iş hayatına uyum sağlamaları zor olabilmektedir. İş hukukumuz artık kadınlara iş hayatında değişiklik yapmak istediklerinde bu duruma imkan veren düzenlemeler ile evlilik birliğinin kurulmasından bir yıl içerisinde iş akdinin sonlandırılabilmesi imkanını tanımıştır.

İş hukukumuz evlilik nedeniyle işten ayrılma hakkını özellikle kadınlara tanımış ve bu durumu özel düzenlemeler ile güvence altına almıştır. Evlilik nedeniyle iş akdini fesheden kadın çalışanın fesihten dolayı yükümlülükleri ve kazandığı birtakım haklar ile işverenin bu haktan doğan yükümlülükleri bulunmaktadır. Kadim hukuk ve danışmanlık olarak bu makalemizde evlilik nedeniyle işten ayrılmanın hukuki mahiyeti ve uygulamadaki yeri incelenecektir.

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılmanın Hukuki Dayanağı

4857 sayılı İş Kanunu ile işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlenmektedir. Kanunun 24. maddesinde işçilerin iş sözleşmelerini haklı nedenle fesih hakları düzenlenmiş; süresi belirli olsun veya olmasın işçinin iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebileceği haller sıralanmıştır.

Kural olarak işten kendi isteğiyle ayrılan (istifa) işçi, kıdem tazminatı alamamaktadır. Ancak, yasal düzenleme gereği; kadın işçiler, evlilik nedeni ile işten ayrılmaları durumunda, çalışma süresinin gerektirdiği kıdem tazminatına hak kazanabilmektedirler. Bu haktan yararlanılabilmesi için; iş sözleşmesinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde yazılı olarak feshi, evliliği gösteren belgenin işverene sunulması, feshin gerekçesinin evlilik olduğunun açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

Kural olarak iş akdini kendi isteğiyle sona erdiren işçi kıdem tazminatına hak kazanamamaktadır. Ancak 1475 sayılı İş Kanunu’nun kıdem tazminatını düzenleyen 14. Maddesinde kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile iş akdini sona erdirmesi halinde işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanacak ve işveren tarafından bir ihbar tazminatı talep edilemeyecektir.

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılma Hakkın Kullanım Şartları

• Bu hak yalnızca kadınlara tanınmış bir haktır. Erkekler evliliğe dayanarak iş sözleşmelerini haklı sebeple feshedemezler.
• Kadın işçi ile işveren arasında hukuka uygun ve geçerli bir iş sözleşmesi olmalıdır.
• Kadın işçi bu iş yerinde en az bir yıldır çalışıyor olmalıdır.
• Resmi nikah tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde iş sözleşmesi evlilik nedeniyle sonlandırılmalıdır.
• İş akdi kadın işçi tarafından, yalnızca evlilik nedeniyle feshedilmeli; başka bir nedene dayalı olarak iş akdi sonlandırılmamalıdır.
• Kadın işçi feshin evliliğe dayandığını işverene açıkça bildirmeli ve evliliği gösteren bilgi ve belgeleri işverene sunmalıdır.

Evlilik Nedeniyle İş Akdi Nasıl Feshedilir?

Evlilik nedeniyle iş akdini feshetmek isteyen kadın işçi, işverene bu durumu açıkça bildirmek durumundadır. İşverene vereceği bir dilekçe ile açıkça iş akdini evliliği sebebi ile feshettiğini ve kıdem tazminatını talep ettiğini bildirmelidir. Bu bildiri sırasında evliliği gösteren bilgi ve belgeleri de işverene sunmalıdır.

İşverene gönderilen bu ihtar bir delil niteliğinde olup, noter aracılığıyla da gönderilmesi mümkündür. Noter kanalıyla gönderim, belge açısından ispat kolaylığı sağlamaktadır. Kadın işçi ücret alacağı, fazla mesai ücreti, yıllık izinleri gibi alacaklarını da işverenden bu şekilde talep eder. Evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde bu talebini işverene iletebilecek olan kadın işçi, ihbar süresi yükümlülüğü altında değildir. 1 yıl içerisinde iş akdini evlilik nedenine dayanarak feshetmesi yeterlidir.

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılanın Hakları

Evliliği nedeniyle iş akdini sonlandıran kadın işçi, kanunla korunan hakkı ile iş sözleşmesini feshetmektedir. Haklı bir nedenle fesihten söz edilmesi mümkün olmasa da kanunla korunan bu hak sebebiyle kadının işverenden talep edebileceği hakları bulunmaktadır. Kadın işçi işvereninden kıdem tazminatı talep edebilmektedir. Bunun yanında kadın işçi, kullanılmamış yıllık izin hakkını talep edebilir.

Burada haklı nedenle fesihten söz edemeyeceğimizden iş akdini evlilik nedeniyle sonlandıran kadın işçinin ihbar tazminatı alabileceğinden söz edilemez. Aynı şekilde işveren kaynaklı bir işten çıkarılmadan söz edilemeyeceği için kadın işçi işsizlik maaşına da hak kazanamaz. İşten ayrıldıktan sonra başka bir iş yerinde çalışmasını engelleyecek bir durum da bulunmamaktadır.

Evlilik Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde belirtilen asgari bir çalışma süresini dolduran işçinin iş akdinin yine yasada sayılan nedenlerden biriyle son bulması halinde, işçiye (veya mirasçılarına) kıdemi ve ücreti dikkate alınarak işverence yapılması gereken bir miktar ödemedir. İş akdinin sona erdiği her durumda değil, yasada öngörülen hallerin varlığı halinde belirli bir kıdeme sahip olan işçilere kıdemleri oranında ödenir.

Aynı madde kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi halinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceğini hükmetmiştir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.

Kıdem tazminatı alabilmek için evlilik nedeniyle iş akdini feshetmek isteyen kadın işçinin, aynı işyerinde veya aynı işverene bağlı değişik işyerlerinde en az bir yıllık çalışma süresi olmalıdır. Kıdem tazminatı işçinin çalıştığı her tam yıl için 30 günlük brüt ücreti kadar kıdem tazminatı ödenmesi gerekir. Kıdem tazminatı hesaplaması, işçinin en son aldığı brüt ücreti üzerinden yapılır. Ayrıca, bu işçiye maaşına ek olarak para ya da para ile ölçülebilen yan haklar verildiyse (örneğin yol-yemek parası, düzenli ikramiye ödemeleri vb.) hesaplama yapılırken bunlar da dikkate alınır. Tam çalışma yılları için ödenen kıdem tazminatı miktarı, iş sözleşmesinin feshedildiği tarihte geçerli olan kıdem tazminatı tavanı ile sınırlı olur.

Hesaplama işlemi yapılırken, işçinin son 30 günlük brüt maaşı hesaplamaya dahil edilir. Örnek olarak 2025 yılı brüt asgari ücreti ele alalım. 2025 yılında belirlenen brüt asgari ücret, 26.005,50 TL’dir. İşçinin aynı iş yerinde kesintisiz olarak 4 yıl çalıştığını varsayalım. 1 x 26.005.50 işlemi, 1 yıllık evlilik tazminatı miktarını bize gösterecektir.

• 1 x 26.005.50 = 26.005.50 TL > 1 Yıllık Evlilik Tazminatı
• 4 x 26.005.50 = 104.022 TL > 4 Yıllık Evlilik Tazminatı

Hesaplama işlemi yukarıdaki gibi gerçekleştirilmektedir. Yani 30 günlük son alınan brüt maaş tutarı ile çalışılan yıl sayısının çarpılması, evlilik tazminatı tutarının hesaplanmasını sağlayacaktır.

Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılma Durumunda Hukuki Süreç

Kural olarak kıdem tazminatının iş akdinin sonlandırıldığı anda ödenmesi gerekmektedir. Evlilik nedeniyle iş akdini feshetmesine rağmen kıdem tazminatı ve alacaklarını işverenden alamayan işçi hukuk davası açarak alacaklarını tahsil edebilir. Kıdem tazminatı bir işçilik alacağı olduğundan bu konuda yaşanan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise, işçinin işini gördüğü yer mahkemesi ve davalının yani işverenin yerleşim yeri İş Mahkemeleri’dir.

İş sözleşmesini evlilik nedeniyle sona erdiren ve kıdem tazminatı almaya hak kazanan işçinin tazminatı işveren tarafından ödenmemesi halinde dava şartı olan arabuluculuk faaliyeti sonrası İş Mahkemelerinde dava açmak gerekmektedir. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması halinde arabuluculuk anlaşamama tutanağı eklenerek iş mahkemesinde tazminat alacağı davası açılır. İşçilik alacağına ilişkin İş Mahkemelerinde açılacak davalarda yetkili mahkeme ise davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.

Kıdem tazminatı zamanaşımı süresi iş akdinin feshinden itibaren 5 yıldır (4857 sayılı İş Kanunu Ek Madde). İşçi 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde kıdem tazminatı talebiyle iş davası açmadığı takdirde, bir daha bu çalışmasıyla ilgili kıdem tazminatı davası açamaz.