Miras İntikali Nedir? Miras İntikali Nasıl Yapılır?

Miras bırakanın ölümü üzerine tapu sicilinde kayıtlı verasete konu olmuş taşınır ve taşınmazların miras hakkı mahkeme ya da noterden alınmış veraset (mirasçılık) belgesi ile belirtilen mirasçılar adına tescil edilmesi işlemine miras intikali denir. Yani miras intikali, vefat eden bir kişinin malvarlığının yasal mirasçılarına devredilmesi sürecidir. Bu süreç, mirasçılık belgesinin alınmasıyla başlar ve taşınmazların tapuya tescili, banka hesaplarının devri gibi işlemlerle tamamlanır.

 Miras bırakanın ölümü ile kanuni mirasçılar ve atanmış mirasçılar mirası kendiliğinden kazanırlar. Mirasçıların miras bırakanın ölümünden haberdar olmalarına bile gerek yoktur. Diğer taraftan söz konusu ilke yalnızca, atanmış mirasçılar ve kanuni mirasçılar için geçerlidir. Vasiyet alacaklıları bu ilkenin kapsamına girmez. Altta ifade edileceği gibi vasiyet alacaklıların böyle bir durumda sadece bir talep hakkı doğar ve vasiyet edilen şey teslim / tescil edilmeden vasiyet alacaklısı mülkiyeti kazanamaz.

Öte yandan Medeni Kanun mirasçılara, bu ilkeyi bertaraf edebilme imkanını da vermiştir. Kanuni mirasçılar veya atanmış mirasçılar mirası reddederek bu durumu ortadan kaldırabilirler. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesi uyarınca; “Mirasçılar, miras bırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Miras bırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.” hükmü mevcuttur. Mirasın intikali, küllü intikal ilkesine dayanmaktadır. Bu yazımızda mirasın intikali konusu detaylı şekilde ele alınacaktır.

Miras (Tereke) Nedir?

Ölen veya gaipliğine karar verilen kimsenin, parayla ölçülebilen hak ve borçlarının bütünü tereke olarak adlandırılır. Kişinin ölümünden sonra tereke mirasçılara intikal eder. Ancak bu intikalin istisnaları vardır. Nafaka alacağı intikale elverişli olmadığı gibi, parayla ölçülmelerine rağmen (malvarlığı hakkı olmasına rağmen) intifa ve sükna hakları da intikale konu olamazlar. Manevi tazminat talep etme hakkı kural olarak mirasçılara geçmez. Ancak karşı tarafça kabul edilmesi halinde veya miras bırakanın hayattayken ileri sürmesi ve daha sonra ölmesi halinde manevi tazminat talep etme hakkı mirasçılara geçer.

Miras intikali; bir kişinin vefatının ardından malvarlığının mirasçılarına geçmesini ifade eder. Bu süreç hukuki niteliktedir. Türk Medeni Kanunu’na göre; mirasçılar ölen kimsenin mirasını devralma hakkına sahiptir. Bu süreç, mirasçının yasal olarak belirlenen kişiler olması veya miras bırakılan kişinin vasiyetname vasıtasıyla belirlenen kişilere dayanabilmektedir. Mirasın intikali işlemi; mirasın paylaştırılması ve devri ile ilgili olarak resmi mercilerde yapılması gereken bazı prosedürleri içerir.

Mirasçıların mirası kabul ya da ret hakkı vardır. Ancak mirasçıların bu kararı belli bir süre içerisinde vermesi gerekmektedir. Miras devri; genel olarak vefat eden kişinin yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurularak yapılmaktadır. Mirasçıların intikal işlemine başlamadan önce ölen kimsenin borçlarını da değerlendirmelidir. Miras intikal süreci hem bireysel hem de ailevi olarak kritik öneme sahiptir.

Miras İntikali Nedir?

Medeni Kanun’un 599. maddesi “Mirasçılar miras bırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, Kanun gereğince kazanırlar” hükmüne yer vererek bu ilkeyi tanımıştır. Buna göre; mirasçılar, miras bırakanın öldüğü anda terekeyi; taşınırlar, taşınmazlar, hak ve alacaklar ve miras bırakanın borçlarıyla birlikte bütün olarak kazanırlar. Bunun sonucu olarak, taşınmazların mülkiyeti tescile gerek olmaksızın, taşınırların mülkiyeti teslime gerek olmaksızın mirasçılara geçer. Yine usulüne uygun bir temlik işlemine gerekmeksizin hakları kazanırlar.

Bu ilkenin diğer bir sonucu da, mirasçıların tereke borçlarından kişisel olarak sorumlu olmalarıdır. Gerçekten de Medeni Kanun ‘un 641. maddesine göre “Mirasçılar, tereke borçlarından şahsen ve müteselsilen sorumludurlar.” Bir diğer ifadeyle mirasçılar, miras bırakanın borçlarından, terekede bulunan malvarlığıyla sınırlı olarak değil, şahsen kendi malvarlıklarıyla da sorumludurlar. Miras bırakanın ölümüyle, birden fazla mirasçı bulunduğu takdirde, bunlar tereke malları üzerinde el birliği ile mülkiyet hakkı sahibi olurlar. Her bir mirasçının, tereke malları üzerinde tek başına malik olabilmesi için paylaşmanın (taksimin) yapılması gerekir. Bu ana kadar, mirasçılar tereke malları üzerinde tek başlarına tasarrufta bulunamazlar. Çünkü onlar arasında, miras bırakanın ölümüyle kanun gereği, bir miras ortaklığı doğmuştur.

Küllü Halefiyet İlkesi Nedir?

Türk-İsviçre Hukukları külli halefiyet prensibini kabul etmiştir. Külli halefiyetin şu konularına çok dikkat etmek gerekir. Bunlar;

• Murisin ölümü ile birlikte mirasın tümü bir bütün halinde kendiliğinden başka bir deyişle mirasçıların kabulüne gerek olmaksızın mirasçılara geçer.
• Mirasçılar, murisin külli halefidir. Bu anlamda mirasçıların atanmış veya kanuni mirasçı olmaları fark yaratmaz.
• Mirasçılara geçen tereke içerisinde yer alan mallara ve haklara ilişkin özel kurallara gerek olmaksızın mirasçılar tereke üzerinde malik olurlar. Bu anlamda taşınmazların tapuya tesciline, taşınırların teslimini, alacak hakkının devrini veya borcun üstlenilmesine ihtiyaç yoktur.
• Murisin ölümüyle mirasçıların tümü terekeye dahil mallar üzerinde hak kazanırlar ve böylece ortaya “miras ortaklığı” adı verilen ve tüzel kişiliği olmayan bir topluluk çıkar.

Murisin ölümüyle murisin borçları da mirasçılara geçer. Mirasçılar külli halefiyet gereği murisin borçlarından dolayı alacaklılara karşı müteselsilen, sınırsız ve şahsen (kendi malvarlıkları ile de) sorumludurlar.

Miras İntikali Nereye ve Nasıl Başvurularak Yapılır?

Miras intikali esas olarak bedelsiz bir iktisap olup herhangi bir süreye de tabi değildir. Miras intikalinin gerçekleşmesi için ilk olarak gerekli belgelerle birlikte mirasçıların notere ya da sulh hukuk mahkemesine başvuruları gereklidir. Bu başvurunun neticesinde mirasçılara mirasçılık belgesi verilir. Eğer ki miras kapsamında gayrimenkul söz konusu ise mirasçılar Tapu ve Kadastro Müdürlüğüne başvurur ve bu yolla gayrimenkulün devri yapılabilir. Ayrıca mirasçıların miras için Vergi dairesine başvurarak vergilerini de ödemeleri gerekmektedir.

Miras intikalinin gerçekleşmesi için tüm mirasçıların başvurusu gerekmez. Sadece bir mirasçının başvurusu miras intikali işlemlerinin başlatılması için yeterlidir. Bu doğrultuda mirasçılardan birinin gerekli belgeler ile tapu sicil müdürlüğüne başvuruda bulunması gerekir. Bu başvurunun e-devlet üzerinden yapılması da mümkündür. Başvurunun yapılmasıyla birlikte işlemler tapu müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmektedir.

Miras İntikalinde Tapu İşlemleri Ne Şekilde Yapılmaktadır?

Yukarıda da izah ettiğimiz üzere miras intikalinde tapu işlemleri anca miras kapsamında gayrimenkul bulunmaktaysa gündeme gelecektir. Bu işlemleri yapmakla Tapu ve Kadastro Müdürlüğü görevlidir. Tapu işlemlerinin yapılabilmesi için yine öncelikle mirasçılık belgesinin alınması gerekmektedir. Akabinde gerekli belgelerin hazırlanarak tapu müdürlüğüne mirasçılardan en az birinin başvuruda bulunması gerekir. Tapu müdürlüğü başvuruyu değerlendirerek gayrimenkulün mirasçılara devri amacıyla tapu kaydında değişiklik yapar.

Ayrıca miras intikalinde yapılan tapu işlemleri esnasında tapu harcı ve vergisinin ödenmesi de şarttır. Tapu harcı ancak gayrimenkulün değerine göre belirlenmekte olup sabit bir ücretten söz edilemez. Tüm işlemler ardı sıra tamamlandıktan sonra tapu kaydında yapılan değişiklikle gayrimenkul mirasçılara ait olur. Tapu müdürlüğü güncellediği tapu senedini de mirasçılara teslim eder. Söz konusu prosedür ile miras intikalinde tapu işlemleri de tamamlanmış olacaktır.

Mirasın İntikali İçin Gerekli Olan Belgeler

Tapu intikali, bir taşınmazın mülkiyetinin bir kişiden diğerine geçişini sağlayan yasal bir işlemdir. Miras hukuku; gerçek kişilerin vefatının akabinde özel hukuk ilişkilerini, hak ve borçları belirleyen hukuk dalıdır. 4271 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen “külli halefiyet prensibi” gereğince miras bırakanın vefatıyla beraber tüm hak ve borçlar mirasçılara geçmektedir. Bu işlem “miras intikali” şeklinde adlandırılmakta olup miras intikali için gerekli bazı belgeler gerekmektedir. Bu belgeler mirasçının durumu ya da mirasın niteliğine bağlı şekilde değişiklik gösterebilmektedir. Ancak bu belgeler genel olarak aşağıdaki gibidir;

• Ölüm belgesi; miras intikalinin başlatılabilmesi için ölen kişinin ölümünün resmi olarak belgelendirilmesi gerekmektedir. Ölüm belgesini almak için hastaneye ya da nüfus müdürlüğüne başvurulması gerekmektedir.
• Kimlik belgesi; mirasçıların kimlik tespiti için gereklidir.
• Mirasçılık belgesi; mirasçıların mirasçı sıfatını haiz olduklarını tespit eden belgedir.
• Var ise vasiyetname; vefat eden kimse arkasında vasiyetname bırakmışsa bu vasiyetnamenin aslı ya da onaylı bir kopyası gereklidir.
• Gayrimenkul var ise tapu ve muvafakatname; miras bırakıların malvarlığının içerisinde gayrimenkul mevcutsa tapu senetleri de gerekli belgeler arasındadır.
• Vergi dairesinden miras vergisi beyanı; miras intikali esnasında, mirasçıların miras vergisi verme beyannamesi verme yükümlülüğü bulunmaktadır.
• Varsa banka hesap bilgileri; miras edilen malvarlığı içinde banka hesabı bulunmakta ise söz konusu banka hesabına ilişkin bilgilerin verilmesi gerekmektedir.
• Varsa borçlar ve diğer taahhütler; ölen kişinin mirasçılarına geçen malvarlığı kapsamında borçları da bulunmaktadır. Nitekim miras bırakanın borçları ve diğer taahhütleri bulunmaktaysa dokümanlarının miras intikali sırasında gösterilmesi gerekebilmektedir.

Bu belgeler, genel olarak miras intikali işlemleri için gereken başlıca belgelerdir.

Bankadaki Paraların ve Aracın Miras İntikali Ne Şekilde Yapılmaktadır?

Mirasçılar, mirasçı olduklarını kanıtlayan mirasçılık belgesini alarak bankaya başvuru yapmak suretiyle miras bırakanın mirası kapsamında olan bankadaki paraların intikalini sağlayabilmektedirler. Bu süreç kapsamında bankaya yapılan başvuruda ilgili hesapların intikali talep edilir ve beraberinde bankaya kimlik belgeleri ile veraset ilamı sunulur. Banka sunulan veraset ilamı kapsamında mirasçıların paylarına göre dağıtımı gerçekleştirir. Ancak bankadaki paraların intikalinde her bankanın kendine özgü prosedürü bulunduğu da unutulmamalıdır. Ancak izah edilen prosedür genel olarak tercih edilen yoldur. Ayrıca bankalar hesap sahibinin ölümünün ardından banka hesaplarını geçici süre ile dondurmaktadırlar. Bu geçici süre kapsamında mirasçılar gerekli belgeler bir araya getirmelidir.

Araç miras intikalinde ise mirasçılar, mirasçılık belgesini aldıktan sonra araç tescil belgesinin düzenlendiği yer olan trafik tescil ve notere başvurmalıdırlar. Yapılan başvuru üzerine aracın mirasçılara devri için gerekli işlemler başlatılır. Araç intikali genel olarak noter tarafından yapılmaktadır. Noter aracın devrini düzenleyerek aracın yeni sahiplerini belirlemektedir. Ardından da trafik tescil işlemleri yapılmaktadır.

Mirasın Vasiyetname Yoluyla İntikali

Vasiyetname miras hukuku kapsamında ölüme bağlı bir tasarruftur. Yani miras bırakanın, mal varlığının bir kısmı ya da tamamını ölümünün ardından gerçek ya da tüzel kişilere devri maksadıyla yaptığı irade beyanıdır. Miras bırakanın mirasının devrini talep ettiği kimsenin mutlaka mirasçısı olması şartı yoktur. Miras bırakanın mal varlığı üzerinde serbestçe hareket etme hakkı, yasal mirasçıların saklı pay hakkı ile sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırma kapsamında miras bırakan malvarlığı üzerinde saklı paylar haricinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilmektedir.

Vasiyetnamenin geçerli olması için miras bırakanın akli dengesinin yerinde olması ve vasiyetnamenin kanuna uygun şekilde yazılması gerekmektedir. Vasiyetname noterde düzenlenebilirken aynı zamanda el yazısıyla da yazılabilmektedir. Vasiyetnamenin geçerliliği miras bırakanın ölümünden sonra söz konusu olacaktır. Mirasçıların vasiyetnamenin doğruluğunun tespiti için mahkemeye başvurmaları mümkündür. Vasiyetname ile miras intikali halinde de mirasçılı belgesinin alınması gerekmektedir.

Miras İntikal Vergisi ve Ödenmesi Gereken Harçlar

Miras intikalinde mirasçıların ödemekle yükümlü olduğu vergi; veraset ve intikal vergisidir. Veraset ve intikal vergisi, miras hukuku kapsamında bir kişinin vefat etmesinin ardından mirasçılara geçen malvarlığı üzerinden alınan vergidir. Söz konusu vergi türünden yasal ve atanmış mirasçılar sorumludur. Mirasın resmi şekilde devri işleminin, yani miras intikalinin, gerçekleşebilmesi için veraset ve intikal vergisinin ödenmesi mecburidir. Veraset ve intikal vergisinin oranı mirasın türü, değeri ve mirasçılar arası ilişki gibi faktörlere bağlı şekilde değişiklik gösterebilmektedir.

Miras vergisi; belirli bir miktar değer üzerinden %1 ile %10 arasında bir oranda uygulanabilmektedir. Vergi oranları genel olarak yakın hısımlık durumunda daha düşük bir miktar olacakken uzak hısımlar için daha yüksek oranlar söz konusudur. Bunların yanı sıra mirasçılar, mirasçılık belgesi için mahkemeye başvurmaları halinde harç ödemekle yükümlüdürler. Yine bu harç da mirasın toplam değeri ve mirasçının durumuna göre değişiklik gösterebilmektedir. Ayrıca noterde yapılacak işlemler de harca tabi tutulmuştur.