Kök Maaş Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Kök maaş kavramı, sigortalılık ve emeklilik ile bağlantılı olarak hayatımıza giden bir terimdir. Kök maaş esasen bir emeklinin sigortalılık süresi, prim günü ve prime esas kazancı dikkate alınarak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından hesaplanan maaştır. Kök maaş aslında ham maaştır. Ham maaş içerisinde herhangi bir ek ödeme, katkı, iyileştirme bulunmamaktadır. SGK tarafından hesaplanan ham maaş ile hesaplara yatan maaş arasında fark bulunabilmektedir. Bu durumda ise gündeme gelen en düşük aylık uygulamasıdır. En düşük emekli aylığı;

• 2024 yılında 14.469 TL
• 2025 yılında 16.880 TL
• 2026 yılında 20.000 TL olarak belirlenmiştir.

Emekliler bakımından kök maaş ve en düşük aylık uygulaması her yılbaşında ve zam döneminde gündeme düşmektedir. Emekliler için kök maaş olarak belirlenen meblağın güncek ekonomik şartlara uygun olmaması nedeniyle devlet tarafından en düşük aylık uygulaması yapılmaktadır. Bu uygulama ile emeklilerin geçimlerinde devlet müdahalesi ile iyileştirme yapılmaktadır. Avukat Esra Polat Tekin Hukuk ve Danışmanlık olarak bu makalemizde kök maaş nedir ve nasıl hesaplanır konusu hakkında bilgi vermeye çalışacağız.

Kök Maaş Nedir?

Kök maaş esas olarak herhangi bir ek ödeme katılmadan ödenmesi gerektiği hesaplanan ham maaş olarak açıklanmaktadır.  5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ek 19. maddesinde, emekli aylıklarının belirlenen bir tutarın altında kalması durumunda, aradaki farkın Hazine tarafından karşılanacağı belirtilmektedir. Kök maaş içerisinde herhangi bir ek ödeme, katkı, iyileştirme bulunmamaktadır. SGK tarafından kök maaş belirlemesi yapılırken;

• Kişinin prime esas gün sayısı,
• Çalışma süresi ve,
• Prime esas kazancı dikkate alınır.

Ülkemizde mevcut hükümetin güncel kök maaş hesaplaması ile belirlenen tutarın ekonomik durum sonucunda emeklilerin mağduriyetine sebep olması nedeniyle en düşük emekli maaşı uygulaması bulunmaktadır. Bu uygulama ile emeklilerin kök maaşları ile banka hesaplarına ödenen tutar farklılık göstermektedir. Bu durum esasen kök maaşta artırım yapılması sonucunu doğurmamakta olup en düşük emekli maaşı uygulaması sadece idare tarafından geçici olarak uygulanan bir tedbirdir.

Kök Maaş Nasıl Hesaplanır?

Kök maaş hesaplaması Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılmaktadır. Kök maaş hesaplamasında sigortalının hizmet süresi üç döneme ayrılarak dikkate alınır. Her dönemin katsayısı farklı olduğundan hesaplamalar dönemlere göre farklılık göstermektedir. Yine aylık bağlama oranı ve güncelleme katsayısı kök maaş hesaplanmasında etkidir. Kök maaş hesaplanmasında dikkate alınan dönemlere bakacak olursak bunlar 2000 öncesi, 2000-2008 arası tarihler ve 2008 sonrasıdır. 5510 sayılı Kanun ile getirilen aylık bağlama sistemi 2008 yılı Ekim ayı başı itibarı ile yürürlüğe girdiğinden;

• 2008 /Ekim (hariç) öncesi tahsis talebinde bulunan sigortalıların aylıkları bu tarihten önce yürürlükte bulunan gösterge ve 4447 sayılı Kanunla getirilen sisteme veya sigortalılık başlangıç tarihi 2000 yılından sonra olanlar için sadece 4447 sayıl Kanunla getirilen sisteme;
• Sigortalılığı 2008/ekim (dahil) ve bundan sonraki bir tarihte başlayanların aylıkları Kanunla getirilen yeni sisteme,
• Sigortalılığı 2008/Ekim (hariç) öncesi başlayıp, 2008 /Ekim (dahil) sonra tahsis talebinde bulunanların aylıkları eski ve yeni sistemin birleşiminden oluşan karma sisteme göre bağlanacaktır.

Kamu görevlisi olmayıp özel sektörde çalışan kişiler 4A ya tabidir. 5510 sayılı Kanun’da bu kişilerin emeklilik aylıkları detaylı şekilde düzenlenmiş olup ayrıntılı hesaplamalar yapılmıştır. 4A grubuna mensup kişilerin emekli kök maaş hesaplamasında çalışma yılı, prime esas kazançları ve prim ödeme gün sayıları baz alınmaktadır. Burada amaçlanan sigortalının kazançları üzerinden her sene SGK’ya bildirilen prime esas kazanç ortalaması belirlenmesi ve bu belirlenenin güncelleme katsayısı ile şuan ki değer ulaşılmasıdır. Sonucunda ortaya çıkan ortalama kazanç, aylık bağlama oranı ile çarpılarak kök maaş elde edilmektedir. 2026 yılı için devletin tespit ettiği en düşük kök maaş 20.000 TL seviyesindeyse, sigortalı kök maaş yerine taban maaşı almaktadır.

• Emekli kök aylığı, aylık tutar ve ek ödeme tutarı ile beraber hesaplanır.

Emekli Kök Maaş = Aylık Tutar + Ek Ödeme Tutarı

• Emekli aylık toplam tutar ise; emekli kök aylığı hazine desteği (5510 Ek 19) ve kesintiler çıkarılarak hesaplanmaktadır.

Toplam Emekli Maaşı = (Emekli Kök Maaş + 5510 EK 19 Hazine Desteği) – Kesintiler

Emekli maaşı hesaplamasında kullanılan bu formül, emekli olacak kişinin kazancını dikkate alarak toplam emekli maaşını belirlemektedir.

Kök Aylığımı Nasıl Öğrenebilirim?

Kök aylık, herhangi bir ek ödenek olmadan ödenmesi hesaplanan ham maaş olarak karşımıza çıkmaktadır. Kök maaş ile günümüzde ödenen emekli maaşları arasında fark bulunmaktadır. Bu fark hükümetin en düşük emekli maaşı uygulaması sebebi ile doğmaktadır. Ancak bu uygulama kök maaşlarda değişikliğe sebep olmamaktadır. Peki kök maaş nasıl öğrenilebilir?

1. E-devlet sistemine T.C. kimlik numaranız ve şifreniz ile giriş yapınız.
2. Arama kısmına “Emekli Hizmet Dökümü” veya “Emekli Aylığı Sorgulama” yazarak çıkan sonucu tıklayınız.
3. İlgili bölümde, emekli maaşı ve emekli kök aylığı gibi bilgilere erişim sağlayabileceğiniz bir ekran görüntülenecektir.

E-Devlet ‘e girerek arama ekranına “ SGK tescil ve hizmet dökümü” veya “emekli bilgisi” yazılması durumunda çıkan sekmeye tıklandığında “aylık tutarı” ile belirtilen tutar kök maaştır. Toplam ödeme tutarı da 5510 sayılı Kanun ek 19. Maddesi ile hazine tarafından ödenen fark ile gösterilmektedir. Hükümet tarafından taban emekli aylığı uygulamasına son verilmesi halinde emeklilere kök maaş ödemesi yapılması gerekmektedir. Kök maaş ile en düşük taban aylığı arasındaki fark Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ödenmektedir.

E-devlet üzerinden kök maaşın öğrenilememesi durumunda SGK merkezine veya SGK İl Müdürlüklerine başvurarak bilgi talep edebilirsiniz. Yine ALO 170 üzerinden de kök maaş hakkında bilgi alınabilmesi mümkündür.

Taban Maaş Uygulaması Nedir?

Taban maaşı uygulaması devletin emeklilere destek vermek adına yapmış olduğu bir sosyal destek mekanizmasındır. SGK tarafından kök maaşları hesaplanan emeklilerin maaşlarının ekonomik şartlarda az kalması dikkate alınarak devlet tarafından belirlenen taban miktara “tamamlanma” uygulamasıdır. Taban maaş uygulaması devletin geçici bir destek uygulaması olduğunu ve uygulamanın bitmesi ile emeklilere artık kök maaş üzerinden aylık yatırılması gündeme gelecektir.

Kök maaş ve taban maaş farkına bakacak olursak 9000 gün prim ödeyen bir 4/A sigortasının kök maaşı ortalama 17.000 TL olarak belirlenmiştir.(Duruma ve şartlara göre değişkenlik gösterir). Taban aylık 2026 yılı için 20.000 TL olarak belirlenmiştir. Esas olan emekliye kök maaş olarak belirlenen 17.000 TL ‘nin ödenmesidir. Ancak en düşük emekli maaşı uygulaması gereğince de emekliye maaşının 2026 yılı itibarı ile belirlenen 20.000 TL altında kalması sebebi ile taban aylık olan 20.000 TL ödenmektedir.

Kök Aylık Nasıl Arttırılabilir?

Emekli aylığını fazla alabilmek için bir takım hususlara dikkat etmek gerekmektedir. Emekli olmadan önce atılacak doğru adımlar, emeklilikte maaşınızın fazla olmasına dolayısı ile daha iyi şartlarda emeklilik geçirmenize sebep olacaktır. Neler yapılması gerektiğine bakacak olursak;

• Prime esas kazancın yüksek olarak bildirilmesi: Emekli maaşının artmasını sağlayan en önemli faktörlerden biri prime esas olarak gösterilen kazancın yüksek olarak gösterilmesi ve bu maaş üzerinden yüksek prim yatırılmasıdır. Kişilerin maaş bordrosu ile belirtilen brüt kazançlarının yüksek olması direkt olarak yüksek emekli maaşı almalarını sağlayacaktır. Maaşları düşük olarak gösterilen kişilerde ise hesaplanan kök maaş düşük kalacak ve kişinin hak kaybına sebep olacaktır. Primlerin yüksek değerden yatırılması bu bakımdan önemlidir.
• Primlerin Uzun Süre İle Ödenmesi: Kök maaşı belirleyen en önemli faktörlerden bir diğeri de primlerin kesintisiz ve uzun süre ile ödenmiş olmasıdır. 3600 gün prim yatıran kişi ile 9000 gün prim yatıran kişinin kök maaşı bakımından farklılıklar olacak ve prim günü fazla olan kişiye daha fazla miktarla maaş hakkı tanınacaktır.
• Primlerin Kesintisiz Ödenmesi: Prim ödemelerinde kesintinin olmaması da maaş belirlenmesinde önemlidir. Düzenli ödenen primlerde güncelleme katsayısı uygulaması ile daha yüksek maaş almak mümkündür. Primleri arasında boşluk olan kişiler bakımından boşluk sürelerinde kazanç bildirilmemesi sebebi ile güncelleme katsayısı uygulanmamaktadır.