Reklam Kurulu Kararlarına İtiraz ve İptal Davası

Reklam kurulu kararlarına itiraz ve iptal davası açılabilir. Reklam Kurulu kararlarına karşı dava açma süresi kesin ve bağlayıcı olarak 30 gündür. Bu süre, kararın ilgili taraflara resmen tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Süre hesaplanırken tatil günleri dahil edilmez. Eğer 30 günlük bu yasal süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmazsa, Reklam Kurulu’nun kararı kesinleşir ve itiraz hakkı kaybedilir.

Tüketiciyi aldatıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını suiistimal edici, tüketicinin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici ticari reklam yapılamaz. Reklam verenler, ticari reklamlarında yer alan iddiaların doğruluğunu ispatla yükümlüdür. Reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları kanun hükümlerine uymak zorundadır.

Reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda, mal veya hizmetlere ilişkin isim, marka, logo veya diğer ayırt edici şekil veya ifadelerle ticari unvan veya işletme adlarının reklam yapmak amacıyla yer alması ve tanıtıcı mahiyette sunulması örtülü reklam olarak kabul edilir. Her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel olarak örtülü reklamlar yasaktır.

6502 sayılı Kanuna dayanılarak hazırlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği ile ticari reklamlara ilişkin getirilecek sınırlamalar ve bu reklamlarda uyulması gereken usul ve esaslar belirlenmiştir. Ticari reklamların;

• Mevzuat hükümlerine uygun olması
• Reklam olduğunun açıkça belli olması
• Reklama ilişkin özel düzenlemesi bulunan mal veya hizmetlerin reklamlarının,

ilgili mevzuatında yer alan reklama ilişkin hükümlere uygun olması gerekmektedir. Tüm bu kurallar, hangi sektöre ait olursa olsun, her türlü mecrada TV, radyo, gazete, dergi, internet, broşür, açık hava, vb. yayınlanan ticari reklamlar için geçerlidir. Esra Polat Tekin olarak bu yazımızda “Reklam kurulu kararlarına itiraz ve iptal” konusunu ele alacağız.

Reklam Nedir?

Reklam, bir ürün veya hizmetin alım, satımını kolaylaştırmak ve belirli bir amaç doğrultusunda bir düşünceyi yaymak için ücret veya menfaat ile yapılan halka yönelik duyurulardır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 61. maddesinde göre,

“Ticari reklam, ticaret, iş, zanaat veya bir meslekle bağlantılı olarak; bir mal veya hizmetin satışını ya da kiralanmasını sağlamak, hedef kitleyi oluşturanları bilgilendirmek veya ikna etmek amacıyla reklam verenler tarafından herhangi bir mecrada yazılı, görsel, işitsel ve benzeri yollarla gerçekleştirilen pazarlama iletişimi niteliğindeki duyurulardır.”

Danıştay kararlarında, bir ürün veya hizmetin tanıtılması ve övülmesi, bir markanın tüketiciye benimsetilmeye çalışılması, resimli veya müzikli imge ve simgeler kullanılmak suretiyle bunların belleklere yerleştirilmesine gayret edilmesi, yarışmalar, konserler, sanatsal ve kültürel etkinlikler düzenlemek suretiyle doğrudan veya dolaylı olarak belirli ürünlere veya markalara dikkatin çekilmesi veya bu tür toplumsal etkinliklerin düzenlenmesinde veya yayın programlarının hazırlanmasında finansman veya diğer yollarla katkıda bulunmak suretiyle tanıtım imkanlarının aranması da reklam sayılmaktadır.

Ticari reklam ise; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un ilgili 61. maddesinde de tanımladığı üzere ticaret, iş, zanaat veya bir meslekle bağlantılı olarak; bir mal veya hizmetin satışını ya da kiralanmasını sağlamak, hedef kitleyi oluşturanları bilgilendirmek veya ikna etmek amacıyla reklam verenler tarafından herhangi bir mecrada yazılı, görsel, işitsel ve benzeri yollarla gerçekleştirilen pazarlama iletişimi niteliğindeki duyurulardır. Reklamın tanımından da anlaşılacağı üzere reklamın genel amacı reklam verenlerin pazardaki paylarını korumak, hedef kitleyi etkileyerek satın almaya yönlendirmek ve böylelikle satışları artırarak kâr sağlamayı kolaylaştırmaktır.

Reklam Kurulu

Reklam Kurulu; ticari reklamlarda uyulması gereken ilkeleri belirleme ve haksız ticari uygulamalara karşı tüketiciyi korumaya yönelik düzenlemeleri yapma, denetim yapma ile görevlidir. Reklam Kurulu, inceleme ve denetim sonucuna göre, ilgili yayını yapanlara ceza verebilir.

6502 sayılı Kanun’un 61. Maddesine göre aykırı reklamları durdurma ve/veya aynı yöntemle düzeltme veya para cezası veya gerekli görülen hallerde üç aya kadar tedbiren durdurma cezası verme hususlarında görevli kuruldur. Reklam Kurulu kararları Bakanlıkça uygulanır ve tüketicilerin bilgilendirilmesi, aydınlatılması ve ekonomik çıkarlarının korunması amacıyla Bakanlıkça açıklanır.

Reklam Kurulu Ceza Kesmek İçin Reklamlarda Neye Bakar?

Reklamlar;

• Genel ahlak kurallarına aykırı ifade ya da görüntüler içeremez.
• Kamu sağlığını bozucu nitelikte olamaz.
• Kamu düzenini bozan, şiddet hareketleri ile yasadışı veya kınanacak davranışlara yol açan, göz yuman, bu davranışları özendiren veya destekleyen unsurlar içeremez.
• Hasta, çocuk, yaşlı ve engellileri istismar edici ifade ya da görüntüler içeremez.
• Dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri özelliklere yönelik kötüleme, istismar, önyargı veya ayrımcılık içeremez.
• İnsan onuru ve kişilik haklarını zedeleyici biçimde yapılamaz.
• Önceden izin alınmadan, hiç kimsenin özel ya da sosyal yaşamına dair ifade veya görüntüler içeremez; reklamlarda o kişiye atıfta bulunulamaz; kişinin özel mülkü, ilgili ürüne ya da organizasyona verilmiş kişisel onay etkisi oluşturacak şekilde görüntülenemez veya belirtilemez.
• Tüketicilerin korkularını ve batıl inançlarını istismar edemez.
• Toplumu endişeye sevk edici veya yanıltıcı biçimde; hastalık, yaralanma ve benzeri bir durumla ilgili ifade ya da görüntüler içeremez.
• Güvenlik kurallarının gözetilmediği ve güvenlik açısından tehlike oluşturabilecek uygulama ve durumlarla ilgili hiçbir sunum ya da tanımlama içeremez.

Reklam Kuruluna Kimler Başvurabilir?

Ticaret Bakanlığı bünyesinde bulunan Reklam Kurulu Başkanlığı’na, tüketicileri aldatıcı veya ilgili mevzuata aykırı ticari reklamlar ile ilgili olarak;

• Tüketiciler
• Kurum ve Kuruluşları
• Rakip Firmalar

başvuruda bulunabilir ve Reklam Kurulu Başkanlığınca re’sen inceleme de başlatılabilir.

Reklam Kuruluna Nasıl Başvurulur?

Reklam Kurulu’na başvurular yazılı olarak veya elektronik ortamda yapılır. Reklam Kurulu Başvuruları e-devlet aracılığıyla https://ereklam.gtb.gov.tr/giris/reklam ilgili link üzerinden başvurular yapılabilmektedir. Şikayet dilekçesinde başvuru sahibi gerçek kişinin adı, soyadı ile T.C. kimlik numarası ve adresini, tüzel kişinin ise unvanı ve adresi yer almalıdır.

Ticari reklama ilişkin başvurularda şikayet edilen reklamın yayınlandığı mecra, tarih, şikayetin konusu gibi belirleyici hususlara; haksız ticari uygulamaya ilişkin başvurularda ise şikayetle ilgili bilgi ve belgelere yer verilir. Şikayet edilen reklamın, yazılı ya da basılı olanlarının asılları dilekçesine eklenir. Eklenecek nitelikte olmayanların görüntüler ise başvuru sahibi tarafından sağlanır.

Reklam Kurulu Tarafından Uygulanan Cezalar

Reklam Kurulu tarafından reklamın, 6502 sayılı Kanun’un 77. maddesi uyarınca Reklam Kurulu, 6502 sayılı Kanun’un 61. maddesinde düzenlenen hükümlere veya Ticari Reklam Yönetmeliği’ne aykırılık olduğunu tespit etmesi halinde reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları hakkında;

• Durdurma
• Aynı yöntemle düzeltme
• İdari para cezası
• Gerekli görülen hallerde de üç aya kadar tedbiren durdurma cezası

uygulanır. Reklam Kurulu, ihlalin niteliğine göre bu fıkradaki yaptırım kararlarını birlikte veya ayrı ayrı verebilir.

Aykırılık;

• Yerel düzeyde yayın yapan televizyon kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise yüz on bin Türk Lirasından bir milyon yüz bin Türk Lirasına kadar,
• Ülke genelinde yayın yapan televizyon kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise iki milyon iki yüz on bin Türk Lirasından yirmi iki milyon yüz bin Türk Lirasına kadar,
• Süreli yayınlar aracılığıyla gerçekleşmiş ise (a) ve (b) bentlerinde belirtilen cezaların yarısı,
• Yerel düzeyde veya uydu üzerinden yayın yapan radyo kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise altmış bin Türk Lirasından altı yüz bin Türk Lirasına kadar,
• Ülke genelinde yayın yapan radyo kanalı aracılığı ile gerçekleşmiş ise altı yüz bin Türk Lirasından altı milyon Türk Lirasına kadar,
• Uydu üzerinden yayın yapan televizyon kanalı veya internet aracılığı ile gerçekleşmiş ise altı yüz bin Türk Lirasından altı milyon Türk Lirasına kadar,
• Kısa mesaj aracılığı ile gerçekleşmiş ise iki yüz seksen bin Türk Lirasından iki milyon sekiz yüz bin Türk Lirasına kadar,
• Diğer mecralar aracılığı ile gerçekleşmiş ise altmış bin Türk Lirasından altı yüz bin Türk Lirasına kadar,

idari para cezası verilir. Reklam Kurulu, bu fıkrada alt ve üst sınırları belirtilen idari para cezalarını uygularken aykırılığın haksızlık içeriği, aykırılık dolayısıyla elde edilen menfaatin veya neden olunan zararın büyüklüğü ile aykırılığı gerçekleştirenin kusuru ve ekonomik durumu gibi hususları dikkate alır.

Aykırılığın internet ortamı üzerinden gerçekleşmesi hâlinde Reklam Kurulu; içeriğin çıkarılması için ilgili internet sayfasındaki iletişim araçları, alan adı, IP adresi ve benzeri kaynaklarla elde edilen bilgiler üzerinden, elektronik olarak iletişim kurulabilecek araçlar ile bildirimde bulunulmasına, bu bildirime rağmen yirmi dört saat içinde içeriğin çıkarılmaması halinde erişimin engellenmesine karar verebilir. Muhataba bildirimde bulunulamaması hali ile sınırlı olmak üzere doğrudan erişimin engellenmesine karar verilebilir.

Erişimin engellenmesi kararı uygulanmak üzere Erişim Sağlayıcıları Birliğine gönderilir. Erişimin engellenmesi kararı esas olarak aykırılığın gerçekleştiği içerikle sınırlı olarak verilir. Ancak, teknik olarak aykırılığa ilişkin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla aykırılığın önlenemediği durumlarda, internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin engellenmesi kararı verilebilir.

Reklam Kurulu Kararlarına Karşı Başvuru Yolları

6502 sayılı Kanun’un 78. maddesi uyarınca; idari yaptırım kararları Reklam Kurulu tarafından verilir. Bu Kanun hükümlerine göre verilen idari yaptırım kararlarına karşı 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre idari yargı yoluna başvurulabilir.

Reklam Kurulu kararına karşı idare mahkemesinde dava, işlemin tebliğini izleyen günden itibaren otuz gün içinde açılır. İdare mahkemesinde iptal davası açılmış olması, kararın yerine getirilmesini durdurmaz. Verilen idari para cezalarının, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmesi zorunludur.

Reklam Kurulu Kararlarına İptal Davası Yetkili ve Görevli Mahkeme

Reklam Kurulu kararlarına karşı açılacak iptal davalarında görevli mahkeme idare mahkemesidir. Reklam Kurulu idari bir kurum olup verdiği yaptırım kararları da idari işlem niteliğindedir. Kararın tebliğinden itibaren 30 günlük dava açma süresi içinde yetkili İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır. Reklam Kurulu’nun merkezi Ankara’da bulunduğu için, yetkili mahkeme genellikle Ankara İdare Mahkemeleridir. Ancak bazı durumlarda, uyuşmazlığın çıktığı yerdeki idare mahkemesi de yetkili kabul edilmektedir.

6502 sayılı Kanun’un 78. maddesi uyarınca Reklam Kurulu tarafından verilen idari yaptırım kararlarına karşı muhataba tebliğinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemelerinde söz konusu idari işlemin iptal edilmesi amacıyla iptal davası açılabilir. İlk derece mahkemesi kararına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45 ve 46. maddelerinde belirtilen şartların sağlanması halinde istinaf ve temyiz yolu açıktır.