Avukat Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma İzni
Avukat hakkında soruşturma ve kovuşturma izni tabidir. Avukat hakkında soruşturma; Avukat ve Noter Şikayet Bürosu tarafından yürütülür. Avukat hakkında soruşturma izni verilmesi 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58. maddesinde düzenlenmiştir. Aynı kanunun 59. maddesinde ise avukat hakkında yürütülecek kovuşturma evresi düzenleme altına alınmıştır. Söz konusu maddelerde de açıkça yer aldığı üzere, Adalet Bakanlığı tarafından izin verilmediği müddetçe doğrudan avukat hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılması mümkün değildir.
Avukatlar hakkında görevleri ile ilgili veyahut görevleri dışında işledikleri suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yürütülmesi çeşitli usullere bağlanmıştır. Ancak şahsi suçlar açısından avukatlar da herkes gibi genel hükümlere tabi olacaktır. Bu yazımızda; avukatların görevleri ile ilgili veya görevleri dışında işledikleri iddia edilen suçlardan dolayı soruşturulması ve kovuşturulması usulü kısaca açıklanmıştır. Ağır cezalık suçüstü halleri, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu madde 61 uyarınca genel hükümlere tabidir. Ayrıca, avukatların işlediği iddia olunan kişisel suçlar da yine genel hükümler çerçevesinde soruşturulup kovuşturulur. Avukat Esra Polat Tekin Hukuk ve Danışmanlık olarak bu yazımızda avukat hakkında soruşturma ve kovuşturma izni verilmesinden bahsedeceğiz.
Avukat Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma İzni Nedir?
Avukatın, avukatlık veya Türkiye Barolar Birliği veya Baro organında üstlendiği görevinden doğan veya görevi sırasında işlediği iddia edilen suçlardan dolayı, soruşturma ve kovuşturma yapılması, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58 ile 60. maddelerinde öngörülen özel usule tabi tutulmuş olup, Kanunun “suçüstü hali” başlıklı 61. maddesinde yer alan durum ise bundan istisna tutulmuştur.
Bilindiği üzere avukatların haksız isnatlara karşı korunması ve bu suretle kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesi konusunda herhangi bir baskıyla karşılaşmamaları amacıyla 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 58’de özel bir soruşturma ve kovuşturma usulü ihdas edilmiştir. Amaç, avukatların basit ve soyut suç isnatlarıyla karşılaşmaksızın görevlerini bağımsız bir şekilde yapabilmesini sağlamak ve gereksiz yere soruşturma baskısı altında kalmasını önlemektir. Buna göre avukatların, avukatlık veya Türkiye Barolar Birliği ya da baroların organlarındaki görevlerinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçların takibi ancak Adalet Bakanlığınca soruşturma izni, kovuşturma izni ve ağır ceza mahkemesince son soruşturma açılması kararı verilmesi durumunda mümkündür. Güvencenin devamı olarak da kovuşturmanın ağır ceza mahkemeleri nezdinde görülmesi usulü benimsenmiştir. Tüm bu düzenlemelerin amacı avukatların suç isnatları karşısında güvenceye kavuşmasıdır.
Avukat hakkında soruşturma ve kovuşturma, avukatın görevini yerine getirirken baskı altında olmaması ve görevini tarafsız ve bağımsız yürütebilmesi için yapılan bir düzenlemedir. Her türlü baskıdan uzak tutulması için düzenlenmiştir. Avukatlar, hakim ve savcılara benzer şekilde, görevlerini yersiz bir soruşturma baskısı olmaksızın layıkıyla yerine getirebilmeleri amacıyla getirilmiş özel güvence hükümlerine vurgu yapmak suretiyle avukatlara karşı başlatılacak bir cezai sürecin, herhangi bir alelade cezai süreçten farklı olduğunu, nitekim avukatlık hizmetinin de, yasada açıkça belirtilmese dahi, kamu hizmeti niteliğini haiz olduğunu, bu bakımdan avukatların ceza soruşturma ve kovuşturmaları bakımından hâkimler ve savcılara benzer bir güvenceyle korunmaktadır.
Avukat Hakkında Soruşturma İzni Verilmesi
Avukatlar hakkında soruşturma izni verilmesi görevleri ile ilgili veya görevleri dışında işlemiş oldukları suçlar açısından gündeme gelecektir. Avukatlar hakkında; Türkiye Barolar Birliği veya baro organlarındaki görevlerden doğan, görev sırasında işlenen suçlardan dolayı soruşturma izni verilmesi gerekmektedir. Bu izin Adalet Bakanlığı’nın vereceği izin üzerine suçun işlendiği yerdeki Cumhuriyet Savcılığı tarafından yapılmaktadır.
Avukatların ofisleri, mahkeme kararı ile aranabilir. Ayrıca bu karar içerisinde Cumhuriyet savcısının denetimi dahilinde ve avukatın bağlı olduğu baro temsilcisi katılımı ile aranabileceği yer almaktadır. Ancak ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir suç nedeniyle suçüstü hali dışındaki durumlarda avukatın üzerinin aranması mümkün değildir. Bununla birlikte avukatlar hakkında tutuklama kararı verilmeyeceği gibi disiplin hapsi ya da para cezası verilmesi de mümkün değildir.
Avukat Hakkında Kovuşturma İzni Verilmesi
Avukat hakkında soruşturma izni verildikten sonra yürütülen soruşturmada dosya Adalet Bakanlığı’na bağlı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’ne gönderilir. Dosyanın tevdi edilmesinin ardından gerekli görülürse suçun işlendiği yerdeki ağır ceza mahkemesine en yakın yerdeki ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet savcılığına dosya gönderilir. Netice olarak savcılık 5 gün içerisinde iddianame düzenleyerek dosyada soruşturmanın açılması ya da soruşturma açılmasına yer olmadığı kararı verilerek ağır ceza mahkemesine gönderilir. Buna avukat hakkında kovuşturma izni denir.
Dosyada düzenlenen iddianamenin örneğinin CMK hükümleri uyarınca hakkında kovuşturma hükümleri uygulanacak avukata tebliğ edilmesi gerekir. Tebligat üzerine avukatın kanundaki süre içerisinde delilleri toplaması ve gerekirse istemde bulunabileceği yazılır. Soruşturma evresinin başkan tarafından ayrıntılı hale getirilmesi de mümkündür. Duruşmalar suçun işlendiği yerdeki ağır ceza mahkemesinde yapılır.
Avukat Hakkında Son Soruşturma İzni Verilmesi
Avukat hakkında soruşturma izni verildikten sonra, dosya kendisine gönderilen Cumhuriyet savcısının 5 gün içerisinde iddianame düzenlemesi gerekmektedir. Ardından son soruşturmanın açılmasına veyahut açılmamasına karar verilerek dosyanın o yerdeki ağır ceza mahkemesine gönderilmesi gerekir.
Dosyanın son soruşturmanın açılması yönünde bir karara ulaşması halinde dosya suçun işlendiği yerdeki ağır ceza mahkemesine gönderilir. Dolayısıyla artık yargılama suçun işlendiği yerdeki ağır ceza mahkemesinde yürütülür. Ancak Cumhuriyet savcılığının avukat hakkında son soruşturma açılmamasına karar verilmesi halinde itiraz etme hakkı bulunmaktadır.
Avukatlar Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma İzni Prosedürü
Adalet Bakanlığı Avukat ve Noter Şikayet Bürosu, avukatlarla ilgili soruşturma veya kovuşturma izni verilmesi prosedürünü şu şekilde açıklamıştır:
“Avukatlar hakkındaki şikâyet işlemleri, 01/01/2006 tarihli ve (13) No’lu “Avukatlar hakkında yapılan inceleme ve soruşturma işlemleri” konulu genelgemizde açıklanan prosedüre uygun olarak yürütülmektedir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58’inci maddesi, avukatların görev suçları nedeniyle soruşturma, 59’uncu maddesi ise kovuşturma usulünü düzenlemiştir. Bu düzenlemelere göre avukatların görev suçlarından ötürü Adalet Bakanlığından izin alınmadan doğrudan doğruya soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Şahsî suçları bakımından avukatlar genel hükümlere tâbidir.
Soruşturma usulünün düzenlendiği 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; avukatların, avukatlık veya Türkiye Barolar Birliği ya da baroların organlarındaki görevlerinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlardan dolayı haklarındaki soruşturma Adalet Bakanlığının vereceği izin üzerine, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı, Adalet Bakanlığından izin almadan doğrudan soruşturma yapamaz, avukatın savunmasını alamaz ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veremez. Ancak, ön incelemeyi bizzat yapıp delilleri topladıktan sonra, soruşturma izni verilmesi ya da verilmemesi yönündeki kanaatini de bildirmek suretiyle Adalet Bakanlığından izin ister. Soruşturma izni verilmezse dosya işlemden kaldırılır.
Cumhuriyet savcısı, soruşturma izni verilmesi üzerine, avukatın savunmasını almak için Bakanlığın soruşturma iznini içeren düşünce yazısı örneğini avukata 7201 sayılı Tebligat Kanunu uyarınca usulüne uygun olarak tebliğ edip, savunma vermek üzere davetiye ile çağırır. Savunmasını yapması için avukatı ihzaren (zorla) getirtemez, mahkemeden yakalama kararı talep edemez.
Soruşturma aşamasını, avukatın savunmasını alıp gösterdiği deliller ile gerekli gördüğü diğer delilleri de topladıktan sonra tamamlayan suç yeri Cumhuriyet savcısı, bu defa “kovuşturma izni verilmesi” ya da “kovuşturma izni verilmemesi” yönündeki görüşünü içeren fezlekeli evrakı Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne gönderir.
Kovuşturma usulü ise, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 59’uncu maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünce, soruşturmayı yapan suç yeri Cumhuriyet başsavcılığı tarafından gönderilen dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, yeterli delil bulunmaması hâlinde “kovuşturma izni verilmesine yer olmadığı”, şikâyet konusunu doğrulayan nitelikte yeterli ve ciddi kanıtlar bulunması hâlinde ise “kovuşturma izni verilmesi” şeklinde düşünce yazısı hazırlanır ve Bakanlık Makamının Olur’u alınır.
Kovuşturma izni verilmezse dosya işlemden kaldırılır. Kovuşturma izni verilmesi durumunda ise, dosya suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Bu aşamadan itibaren ceza kovuşturması başlamaktadır. Ceza kovuşturmasının başlaması, avukat hakkındaki şüphenin kamu davası açılmasını gerektirecek derecede yoğunlaştığı anlamına gelmektedir. Kovuşturma izni verilmesi üzerine şüpheli avukat “sanık” sıfatı kazanmaktadır.
Dosya kendisine gönderilen Cumhuriyet savcısı beş gün içinde iddianame düzenleyerek, son soruşturmanın açılmasına ya da açılmamasına karar verilmek üzere dosyayı o yer ağır ceza mahkemesine vermek zorundadır.
Mahkemece, son soruşturmanın açılması yönündeki inceleme sonunda, son soruşturmanın açılmasına karar verilirse, dosya suç yeri ağır ceza mahkemesine gönderilir, artık yargılama suç yeri ağır ceza mahkemesince yapılır.
Bu karara karşı sanık avukatın, son soruşturmanın açılmamasına dair karara karşı ise Cumhuriyet savcısının itiraz hakkı vardır.
Adalet Bakanlığının 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58’inci ve 59’uncu maddeleri uyarınca soruşturmaya ve kovuşturmaya izin verme ya da vermeme işlemleri, idarî işlem niteliğinde olduğundan, bu kararlara karşı müşteki ile şikayet edilen avukatın idarî dava (iptal davası) açma hakları da bulunmaktadır.”
Avukat Hakkında Adli Kontrol – Tutuklama Tedbirleri Uygulanması
Genel olarak adli kontrol ve tutuklama tedbirleri uygulanırken 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 101/1. Maddesi uygulanır. Bu hükme göre soruşturma evresinde tutukluluk kararı Cumhuriyet savcısının talebi ile sulh ceza hakimi tarafından verilmektedir. Hakim ise savcının talebiyle bağlı olmaksızın tutuklama talebini reddedebilir ya da tutuklama kararı yerine adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verebilir.
Avukat hakkında söz konusu tutuklama tedbirleri olan CMK 101/1 hükümleri uygulanmaz. Avukatlık Kanunu’nun 58 – 60 maddelerinde yer alan özel hükümler gereği Cumhuriyet savcılığı tarafından avukatların tutuklanması ya da adli kontrol tedbiri uygulanmasına yönelik taleplerde bulunulmalıdır. Ancak soruşturma evresinde sulh ceza hakimliği tarafından değil avukatlar için yine ağır ceza mahkemeleri tarafından karar verilecektir. Ancak avukatların görevlerinden dolayı ya da görevleri esnasında işlenilen suçlarda ağır cezanın suçluluk hali ya da kişisel suç kapsamına giren durumlarda tutuklama tedbirlerinin uygulanmasında CMK 101/1 hükümleri uygulanabilir.
Avukatın Soruşturma İzni Kararına Karşı İptal Davası
Avukat hakkında soruşturma izni verilmesi ya da verilmemesine yönelik işlemler birer idari işlem niteliğindedir. Her idari işleme karşı kişilerin iptal davası açması mümkündür. İptal davaları geçmişe yönelik olarak işlemleri ortadan kaldırdığından soruşturma izni verilmesi ya da verilmemesine yönelik kararların da ortadan kaldırılması için iptal davası açılması mümkündür.
Kişiler idare tarafından söz konusu kararın kendilerine tebliğ edilmesinden itibaren 60 gün içerisinde açılmaktadır. Dava işlemi tesis eden kurumun bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılabilir. Verilen karardan itibaren 30 gün içerisinde idarenin kararı aynen yerine getirmesi gerekir. Dolayısıyla avukatlar hakkında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesine yönelik kararlara karşı iptal davası açılabilir.