Ceza Hukukunda Tahliye Kararı

Tahliye kararı; tutukluluğuna karar verilmiş şüpheli veya sanığın ceza infaz kurumundan serbest bırakılmasına ilişkin verilen karardır. Ceza yargılamalarında tahliye kararları en az beraat kararları kadar büyük önem taşımaktadır. Bunun nedeni; kişinin özgürlüğünü doğrudan etkileyen nitelik taşımasıdır. Tahliye kararı; tutukluluk halinin sona erdiği anlamına gelmekte olup kişinin yargılamasına tutuksuz devam edileceği anlamını taşır. Tahliye kararı soruşturma ve kovuşturma aşamalarında farklı merciler tarafından verilebilmektedir.

Tahliye kararı, özellikle tutuklu yargılamalar için kritik bir mahkeme kararıdır ve suçlamalarla karşı karşıya kalan şüphelilerin cezaevinden salıverilmesi anlamına gelir. Ceza hukuku çerçevesinde, bu kararlar tutukluluk durumunun sona ermesini sağlayan önemli bir aşamadır. Türkiye’de tutuklama kararları genellikle savcılık aşamasında sulh ceza hakimlikleri tarafından verildiği için, tahliye süreci de sıkça tartışılmaktadır. Tutuklu yargılama süreci, hem suçlu anlama hem de adaletin yerini bulması açısından çok önemlidir. Bu bağlamda, tahliye kararının uygulanması, tutuklama kararına yapılan itirazların değerlendirilmesiyle yakından ilişkilidir.

Tahliye kararının verilmesi kişinin suçsuz olduğu manasına gelmez. Bunun anlamı tutuklama tedbirinin devamı için artık yeterli hukuki gerekçelerin bulunmadığıdır. Zira tutuklama istisnai bir koruma tedbiridir. Yani tutuklama tedbirine ancak belirli şartların oluşması halinde başvurulabilir. Şartların kişinin lehine değişmesi halinde tahliye kararı verilmesi de olasıdır.

Tahliye Kararı Nedir?

Tahliye kararı hakkında tutuklama kararı verilen kimsenin salıverilmesine ilişkin karardır. Söz konusu karar ceza yargılamalarında büyük öneme sahiptir. Bunun nedeni ise kişinin özgürlüğü üzerinde doğrudan etkisi olmasıdır. Tutuklama kararı verilebilmesi için Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. ve 101. maddesinde belirtilen şartlar aranmaktadır. Bu nedenledir ki tahliye kararı da söz konusu maddelerle ilgilidir.  

Tahliye kararı, tutuklu olan şüpheli veya sanığın cezaevinden salıverilmesine ilişkin bir mahkeme kararıdır. Tahliye, tutuklu yargılamalarda ceza avukatı bakımından en az beraat kararı kadar önem taşıyan bir sonuçtur. Tahliye kararına itiraz edilemez. Sadece yeniden tutuklanması için süreç işletilebilir.

Nitekim kanunun aradığı şartlar oluşmadan verilen tutuklama kararı hukuka aykırı olacaktır. Hukuka aykırı olarak verilen tutuklama kararının derhal kaldırılması gerekir. Bu da ancak tahliye kararı ile mümkün olacaktır. Aksi halde yargılamaya ve hukuka olan güven ciddi biçimde zedelenecektir. Hakkında tutuklama kararı verilen kişi içinde adil yargılanma hakkının ihlali gündeme gelir. Bu husus hem Anayasa’ya hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine aykırılık teşkil eder.

Tahliye Kararının Ceza Hukukunda Önemi

Tahliye kararının ceza hukuku açısından oldukça kritik bir önemi vardır. Nitekim tahliye kararı şüpheli veya sanığın özgürlük hakkı ile birebir ilgilidir. Bunun yanı sıra tahliye kararının yürütülen ceza yargılamasının; adil, ölçülü ve hukuka uygun şekilde sürdürülmesi açısından da önemi oldukça büyüktür. Ceza hukukunda tahliye kararı; bireyin hak ve özgürlükleri açısından önemli bir güvence işlevi görmektedir. Uzun süreli ve ölçüsüz hukuka aykırı tutuklama tedbirinin uygulanması adil yargılanma hakkının ihlaline neden olur.

Avukatlar açısından da tahliye kararı savunma fonksiyonunun en somut çıktılarından bir tanesidir. Nitekim tutuklu bir müvekkilin tahliyesini sağlamak avukat ile doğrudan bağlantılıdır. Bu kapsamda avukatın, müvekkilin tutukluluk halinin düzenli olarak denetimini yapması gerekmektedir. Süreç içerisinde tutuklama şartlarının lehe değişiklik gösterdiğinin tespiti noktasında avukatın önemi büyüktür. Tahliye kararı ile beraber yargılamanın özgür bireyler üzerinden yürütülmesine olanak sağlanmaktadır.

Soruşturma Aşamasında Tahliye Kararı

Soruşturma aşamasında tahliye kararı 2 şekilde verilebilir. İlki savcının resen tahliye etmesi. İkincisi ise Sulh ceza hakimliğinin tahliye kararıdır. Bu iki şekilde şüpheli tahliye olur. Sulh ceza hakimliği itiraz üzerine veya 30 günde bir tutukluluğunun gözden geçirilmesinde tahliye kararı verebilir. Şüpheli veya sanık, tutuklandıktan sonra salıverilmelerini her zaman istemek hakkına sahiptirler.

Soruşturma ceza yargılamasının evrelerinden bir tanesidir. Bu doğrultuda soruşturma; yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre olarak tanımlanabilir. Soruşturma evresinde maddi gerçekliğe ulaşmak amacıyla deliller araştırılır, koruma altına alınır, şüpheliyi ve şüpheli hakkındaki isnadı belirlemek suretiyle gerçeğe ulaşmaya çalışılır. Soruşturma aşamasında suç işlediği şüphesi altında soruşturulan kişi şüpheli olarak isimlendirilir. Soruşturmaya başlanabilmesi için suç işlendiği şüphesinin varlığı zorunlu olmakla beraber mutlaka bir şüphenin varlığı da şart değildir.

Soruşturma evresinde henüz ortada bir dava mevcut değildir. Ancak tahliye kararından soruşturma aşamasında da bahsedilebilir. Çünkü gerekli şartların mevcut olması hakkında soruşturma evresinde tutuklama kararı verilmesi mümkündür. Hatta uygulamada tutuklama kararıyla en sık soruşturma evresinde karşılaşılır. Bu bakımdan soruşturma aşamasında tahliye kararını verme yetkisi sulh ceza hakimliğindedir.

Kovuşturma Aşamasında Tahliye Kararı

Kovuşturma ceza yargılamasının ikinci ve son evresidir. Bu doğrultuda kovuşturma; şüpheli hakkında savcılık tarafından yapılan soruşturma sonucunda yeterli şüpheye ulaşılması halinde düzenlenen iddianamenin ceza mahkemesi tarafından kabul edilmesiyle başlayan yargılama sürecini ifade eder. Yani kovuşturma evresi iddianamenin kabulü ile başlayan ve hükmün kesinleşmesine kadar olan süreç olarak ifade edilebilir. Kovuşturma aşamasında ancak iddianameye konu olayın gerçekleşip gerçekleşmediği ortaya konulan deliller ışığında değerlendirilir. Değerlendirme neticesinde de hüküm verilir.

Kişi soruşturma aşamasında “şüpheli” olarak adlandırılırken; kovuşturma evresinde ise “sanık” olarak adlandırılmaktadır. Soruşturma evresinde olduğu gibi kovuşturma evresinde de tutuklama müessesesi mevcuttur. Ancak farklı olarak tahliye kararının verilmesinde yetkili makam sulh ceza hakimliği değildir. Sanık hakkında taliye kararının verilmesinde yetkili mahkeme davanın görüldüğü mahkemedir. Ayrıca savcılık makamı da mahkemeye başvurmak suretiyle sanığın tahliyesini talep edebilmektedir.

Tahliye Kararına İtiraz

Ceza muhakemesinde yargılama sürecinde verilen tahliye kararı taraflar açısından kesin değildir. Verilen tahliye kararına ilgili taraflar itiraz kanun yoluna başvurma hakkına haizdir. Tahliye kararına itiraz edebilme hakkı hem tutuklu kişinin mağdur ettiği kimseye hem de cumhuriyet savcısına tanınmıştır. Savcılık tutukluluk halinin devamı için üst mahkemeye başvurarak tahliye kararına itiraz edebilir. Savcı genellikle delillerin henüz toplanmamış olması, sanığın kaçma şüphesi gibi nedenlerle tahliye kararına itiraz eder.

Suçtan zarar gören mağdur ya da şikayetçi taraf da yine savcılıkla aynı şekilde tahliye kararına itiraz edebilir. Tahliye kararına itiraz süresi; kararın öğrenilmesinden itibaren 7 gündür. Bu süre kararın taraflara tebliğinden ya da kararın taraflarca öğrenilmesinden itibaren başlar. Eğer ki karar taraflara duruşmadayken söylenmişse süre o andan itibaren işlemeye başlayacaktır. Tahliye kararına yapılacak itirazı incelemeye yetkili mahkeme de değişebilmektedir.

Şöyle ki; soruşturma aşamasında sulh ceza hakimliği tarafından tahliye kararı verilir. Bu durumda verilen karara itirazı da asliye ceza mahkemesi incelemektedir. Kovuşturma aşamasında ise tahliye kararını davaya bakan mahkeme vermektedir. Ancak itirazı incelemeye yetkili merci; davaya bakan mahkemenin bir üst mahkemesidir. Tahliye kararına itirazın incelenmesi süresince sanık veya şüpheli serbest bırakılır.