Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu ve Cezası – TCK 299. Madde

Cumhurbaşkanına hakaret suçu ve cezası, TCK 299. maddede düzenlenmiştir. Genel nitelikli hakaret suçu 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde “Şerefe karşı suçlar” başlığı altında düzenlenmiştir. Ancak bazen özel nitelikli yararlar da korunabilir. Bunlardan birisi de Cumhurbaşkanı’nın şeref ve haysiyetidir. Cumhurbaşkanı devleti uluslar arası alanda devleti temsil eden, Anayasa’da belirtilen görev ve yetkileri yerine getiren devlet yöneticisidir. Cumhurbaşkanına yönelik hakaret suçunun cezalandırılmasının sebebi; Cumhurbaşkanının kişiliğine yöneltilen hakaretin aslında devlete yöneltilmesidir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) Dördüncü kısmında yer alan “Millete ve Devlete Karşı Suçlar ve Son Hükümler” kısmında ve Üçüncü Bölüm “Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Saygınlığına Karşı Suçlar” başlığı altında, 299. maddede düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanına hakaret suçunun koruduğu hukuki değer; devletin manevi dokunulmazlığı ve temsil edilen makamdır. Bahse konu madde metni şu şekildedir:

‘’Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun alenen işlenmesi hâlinde, verilecek ceza altıda biri oranında artırılır. Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.’’ Avukat Esra Polat Tekin Hukuk ve Danışmanlık olarak bu yazımızda, Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu ve Cezası’ndan (TCK m. 299) bahsedeceğiz.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Nedir?

Cumhurbaşkanına Hakaret suçu; Devleti ve milletin birliğini temsil eden Cumhurbaşkanı’nın ve Cumhurbaşkanlığı makamının, saygınlığını ve onurunu korumak için Türk Ceza Kanunu’nda tanımlanmıştır. Anayasa madde 104’e göre devletin başı Cumhurbaşkanıdır ve Cumhurbaşkanı devlet başkanı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni ve Türk birliğini temsil etmektedir. Başka bir deyişle Cumhurbaşkanlığı makamı; devlet ve millete ilişkin değerleri temsil eder.

16 Nisan 2017’deki Halk oylamasında kabul edilen Anayasa değişikliği ile Parlementer sistemden Cumhurbaşkanlığı Sistemi adlı sisteme geçilmiştir. Bu sistemde Cumhurbaşkanını doğrudan halk seçmektedir. Yeni düzenleme ile Cumhurbaşkanı’nın işlem ve kararlarına karşı yargı yolu açılmıştır. TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun karar vermesi ile Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılması istenebilir ve Cumhurbaşkanı Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi’nde yargılanabilir.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu – TCK Madde 299

1. Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
2. Suçun alenen işlenmesi hâlinde, verilecek ceza altıda biri oranında artırılır.
3. Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu	TCK 299. Madde
Kanun Maddesi	5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 299.
Şikâyet	Şikâyete tabi değildir. Resen soruşturulur.
Zamanaşımı	8 yıl.
Tutuklama ve Adli Kontrol	Tutuklama ve adli kontrol kararı verilebilir.
Uzlaşma	Uzlaşmaya tabi değildir.
Etkin Pişmanlık	Etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir.
İndirim	Şartları varsa 62 indirimi uygulanabilir.
Memurluğa Etki	Memuriyete engeldir.
Görevli Mahkeme	Asliye Ceza Mahkemesidir.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Şartları Nelerdir?

Cumhurbaşkanlığına hakaret suçu devletin saygınlığına karşı işleniyor diye kabul edilir. Ancak eylem Cumhurbaşkanının görev ve fonksiyonları ile ilgili olmayabilir. Yani eylem, Cumhurbaşkanının kişiliği ve özel yaşamı ile ilgi olacaktır. Bu durumda da suç yine Cumhurbaşkanına hakaret suçu olacaktır. Başka bir deyişle; suç konusu eylemin hakaret teşkil etmesi için Cumhurbaşkanına görevi nedeniyle veya özel hayatı-kişiliği nedeniyle hakaret edilmesi arasında bir fark bulunmamaktadır. Suçun şartları şu şekildedir:

• Cumhurbaşkanına hakaret suçu sırf hareket suçudur çünkü suçun tamamlanması fiilin icrasının bitmesi ile sağlanır. Fiil Cumhurbaşkanına hakaret edilmesi ile işlenir.
• Cumhurbaşkanına hakaret suçu tehlike suçudur yani suçun oluşması için ayrıca bir zararın doğması da aranmamıştır.
• Cumhurbaşkanına hakaret suçu serbest hareketli bir suçtur yani hakaret fiili çok farklı nedenlerle işlenebilir.
• Cumhurbaşkanına hakaret suçunun faili herkes olabilir.
• Cumhurbaşkanına hakaret suçunun mağduru Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkanının temsil ettiği makamdır.
• Suçun yalnızca kasten işlenmesi mümkündür, taksirle Cumhurbaşkanına hakaret suçu işlenemez.
• Suçun hukuki konusu Cumhurbaşkanının devleti temsil etmesi sebebiyle bulunduğu makamın onur, şeref ve saygınlığıdır.

Suçta gözetilmesi gereken en önemli unsur matufiyet şartıdır. Matufiyet şartı; fiilin yöneldiği ya da hedeflendiği bir veya birden çok kişinin olmasıdır. Çünkü hakaret suçunun mağdurun şeref ve saygınlığını ihlal ederken, en az bir kişiye (Mağdur) yöneltilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde fiilin tipiklik unsuru gerçekleşmemiş olur. Kısaca hakaret teşkil eden fiil; belirli ya da belirlenebilir bir kitleye yönelmiyorsa matufiyet şartı gerçekleşmemiş olur ve suç oluşmaz.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Davalarında Dikkat Edilmesi Gerekilen Hususlar

Suçun sübutu ve özellikle suç vasfının belirlenmesi müştekinin beyanları ile ortaya çıkabilir. Bu nedenle şikâyetçi kişiye soruşturma dosyaları için sorular sorulup beyan alınabilir. Önemli bir delil etme yöntemi olan müştekiye sorular sorma hususu; olayın sıcağı sıcağına yapılmalıdır. Çünkü kovuşturma evresinde ya da kanun yolları incelemesinde üzerinden epey zaman geçeceğinden maddi gerçeğin tespiti daha zor olacaktır. Ancak uygulamada Cumhurbaşkanı ifade vermemektedir, genellikle bu işlemleri avukatları vasıtasıyla yürütmektedir.

Genellikle Cumhurbaşkanına hakaret suçu Twitter, Instagram, Facebook gibi sosyal medya hesapları aracılığı ile işlenmektedir. Bu şekilde işlenen suçlar suçun aleni olarak işlenmesine yol açar. Hakaret suçunun alenen işlenmesi durumu; fiilin sayısı belirlenmeyen kişilerce görülmesi duyulması ihtimali olmasıdır. Sosyal medya hesapları da herkese açık olan yerler olduğu için, maddenin ikinci fıkrası dikkate alınacaktır. Maddenin ikinci fıkrasına göre suçun alenen işlenmesi halinde verilecek ceza altıda bir oranında (1/6) arttırılır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu için esaslar belirlenirken TCK m. 125’teki genel hakaret suçunun unsurları göz önünde bulundurulur. Bu nedenle Cumhurbaşkanına karşı gıyapta işlenen bir hakaretin cezalandırılması için de en az 3 kişinin duyup öğrenebileceği bir şekilde işlenmelidir. Cumhurbaşkanına karşı işlenen hakaret fiilinin resmi mercilere yazılan dilekçelerle işlenmesi halinde de üç görevlinin bunu görmesi gerekmektedir. İhtilat dediğimiz bu durum ancak bu şekilde gerçekleşir.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Unsurları

• Fail: Kanunda suç olarak belirlenen fiili işleyen kişiler fail olarak cezalandırılır. Suçun failsiz olacak işlenmesi mümkün değildir. Bazı suçlar özgü suç olarak belirlenirse failin sahip olması gereken özellikler ayrıca belirtilir. Örneğin yalnızca kamu görevlisinin işleyebileceği suçlarda durum böyledir. Ancak Cumhurbaşkanına hakaret suçunda fail herhangi bir kişi olabilir. Failin kamu görevlisi olması durumunda, suçun niteliği ya da cezalandırılmasında bir değişiklik yaşanmayacaktır. Kısaca failin kamu görevlisi olması ya da olmaması halinde; suç konusu fiilin cezalandırılmasında farklılık olmayacaktır. Yani Cumhurbaşkanına hakaret suçunun faili herkes olabilir.

• Mağdur: Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen her suçun bir mağduru bulunmaktadır. Mağdur aynı zamanda suçun maddi konusuna sahip olan kişidir. Mağdur, şikayete bağlı suçlarda şikayet hakkına sahip olan kişidir. Ancak suçun konusu, suçtan zarar gören ve suçun mağduru farklı kavramlardır. Hakaret edilen Cumhurbaşkanı ölmüş olabilir bu takdirde suç Cumhurbaşkanına hakaret (TCK m.299) değil Ölenin hatırasına hakaret (TCK m. 130) olacaktır. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda; suç doğrudan Cumhurbaşkanının kişiliği üzerinde işleniyor olabilir. Ya da yalnızca makama karşı işleniyor olabilir. Her iki durumda da suç 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’ndaki 299. Maddede düzenlenen Cumhurbaşkanına hakaret suçudur. Ve mağduru Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin Cumhurbaşkanı’dır.

• Suçun Hukuki Konusu: Suçun hukuki konusu fiili işlerken ihlal edilen menfaattir ancak suçun konusu suçun kanundaki tanımında belirtilen konusudur. Suç teşkil eden hareketlerin bir konusu bulunmaktadır ve tipik hareketin üzerinde icra edildiği şey ya da kişiler de suçun hukuki konusunu oluşturur. Cumhurbaşkanına hakaret suçu, Cumhurbaşkanlığı makamının saygınlığını koruma amacıyla TCK’da yer almıştır. Devlere karşı işlenen suçların bir kısmının gerçek mağduru, makamı temsil eden kişidir. Yani Cumhurbaşkanına hakaret suçunda Cumhurbaşkanıdır. Ancak suç kapsamında devletin yararı kişinin (mağdurun) yararından üstün tutulmuştur. Kısaca suçla korunan hukuki değer Türkiye Cumhuriyeti devletinin siyasal iktidar yapısı yani devleti temsil ile yetkili Cumhurbaşkanlığı makamının saygınlığıdır.

• Fiil: Suçun maddi konusu Türkiye Cumhuriyeti Devleti Cumhurbaşkanı’dır. Fiilin işlendiği esnada hakaret edilen Cumhurbaşkanı görevini sürdürüyor olmalıdır. Cumhurbaşkanının fiil işlendiği sırada göreve başlayıp başlamadığının tespitinde ant içme usulü dikkate alınır. Yeni Cumhurbaşkanı ant içene kadar eski Cumhurbaşkanı’nın görevi devam etmektedir. Cumhurbaşkanlığı görevi sona eren kişiye yapılan hakaret TCK m. 125’teki genel nitelikli hakaret suçudur. Hakaret fiili; bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek şekilde somut bir fiil ya da olgu isnat etmek suretiyle işlenir. Kısaca aşağılayıcı fiillerle suç işlenir. Bunun dışında şeref kavramı hem objektif hem sübjektif nitelikte olduğundan hakaret fiilini başkaları duymasa bile ve yalnızca mağdurun yüzüne karşı işlense bile ispat edildiği takdirde fail cezalandırılır.

• Manevi Unsur: Manevi unsur suçun kast-taksir gibi yollardan hangisi ile işlenebileceğini belirten durumdur. Cumhurbaşkanına hakaret suçu kastla işlenebilen bir suçtur. Bu suçun taksirle işlenebilmesi mümkün değildir. Ki taksirle işlenebilen suçlar 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda açıkça belirtilmiştir ancak Cumhurbaşkanına hakaret suçunun cezasının yer aldığı madde 299’da taksire ilişkin bir unsur bulunmamaktadır. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda failin bilinç ve iradesi, genel kasta müsaittir. Yani eylemin hakaret teşkil eden şekli genel kastla işlenebilir. Bunun dışında bir amacın tespiti gerekli değildir. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda saik ve amaç aranmadığından da suç özel kastla işlenen suçlardan değildir. Genel kast yeterlidir. Yargıtay’ın da genel kastın yeterli olduğunu destekleyen görüşleri bulunmaktadır.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Cezası Nedir?

• Suçun Temel Hali: TCK m. 299/1’de düzenlenen Cumhurbaşkanına hakaret suçunun temel şeklinin cezası, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası olup, hakim somut olayın özelliklerine ve suçun işleniş şekline göre TCK’nun 61. maddesinde öngörülen hususları da göz önünde bulundurarak alt ve üst sınır arasında temel cezayı belirleyip uygulayacaktır. Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır (TCK m. 299/3). Cumhurbaşkanına hakaret suçunda cezayı azaltan bir indirim haline yer verilmemiştir. Ancak koşulların gerçekleşmesi halinde genel hükümlerde düzenlenen indirim nedenleri uygulanabilir.

• Nitelikli Cumhurbaşkanına Hakaret Halleri: Cumhurbaşkanına hakaret suçunun nitelikli hali maddenin ikinci fıkrasında belirtildiği gibi suçun alenen işlenmesi halidir. Suç alenen işlendiği takdirde maddeye göre ceza 1/6 oranında arttırılacaktır. Son değişiklik ile aleniyet unsuru; basın yayın yoluyla suçun işlenmesi ya da diğer haller olarak ayrılmamıştır. Aleniyet gizli olmayan, göz önünde olan suç halidir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçunda aleniyet fiilin belirsiz sayıdaki kişilerce görülmesi halinde gerçekleşir. Yani suçun kamuya yayılabilecek şekilde işlenmesi gerekmektedir. Uygulamada halka açık yerlerin aleni olduğu kabul edildiği gibi herkesin girip çıkabildiği yerler de alenidir. Bunun dışında basın-yayın araçları, medya ile de aleniyet sağlanır. Sonuç olarak bu yollarla aleni olarak işlenen Cumhurbaşkanına hakaret suçunun cezası altıda bir olarak artırım şeklinde uygulanır.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Cezası	Kanuni Dayanağı
TCK 299 Basit Hali Cezası	1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası
Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Alenen İşlenmesş	Ceza 1/6 arttırılır.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Özel Görünüşleri

• Teşebbüs: Teşebbüs kısaca suçun gerçekleşmemesi halidir. Suç konusu fiil meydana gelene kadar birçok aşamadan geçer, bu aşamalardan bazıları düşünce, icra etme,, son bulma şeklindedir. Düşünce aşaması failin zihninde gerçekleşir bu nedenle de cezalandırılmaz. Ancak düşüncenin icrai-ihmali hareketlerle icraya konulmaya başlanması ile suç başlar. Cumhurbaşkanına hakaret suçu, sırf hareket suçudur. Sırf hareket suçları fiilin icrasının tamamlanması ile gerçekleşir. Bu nedenle eğer hareketler bölünebilir nitelikteyse Cumhurbaşkanına hakaret suçunda teşebbüs mümkündür. Ancak bu duruma uygulamada hiç rastlanmaz.

• İştirak: Bir suça iştirak hükümlerinin uygulanabilmesi için tek kişiyle işlenebilen bir suçun birden fazla kişinin birlikte hareket ederek işlemesi gerekmektedir. Bu kişiler aralarında anlaşabilir ve işbirliği yapabilir. Ayrıca iştirak hükümleri kasten işlenebilen suçlar için uygulanabilir, taksirle işlenen suçlarda uygulanmaz. Cumhurbaşkanına hakaret suçu da kasten işlenebilen suçlardan olduğundan iştirak hükümleri uygulanabilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda genel hükümlerde yer alan iştirak hali Cumhurbaşkanına hakaret suçu için de uygulanır. Bir kişinin Cumhurbaşkanına hakaret etmesi için faili teşvik eden, azmettiren ya da yardım eden kişiler de sorumlu tutulur. Örneğin dilekçe ile yazılan hakaret suçunda, dilekçeyi yazan kişiler müşterek fail sıfatıyla cezalandırılır.

• İçtima: İçtima 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen bir usul kuralıdır. Kural olarak kaç tane fiil varsa o kadar suç vardır ve kaç tane suç işlendiyse de o kadar cezaya hükmedilir. Bu kuralın istisnası, suçların içtimasıdır ve birden fazla suçun tek failde toplanması halidir. Fikri içtima da failin bir fiille birden çok kez suç işlemesidir. Fail farklı zamanlarda birden fazla kez hakaret suçunu işleyebilir. suç ne kadar çok olursa o kadar kovuşturma izni bulunmalıdır. Bir fail aynı fiil ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti Cumhurbaşkanı’na ve diğer kamu görevlilerine hakaret ediyorsa fikri içtima hükümleri uygulanır. Fikri içtima uygulanırken ağır cezayı gerektiren 299. Madde hükümleri uygulanır.

Adli Para Cezasın Çevirme, Erteleme Ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

• Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Adli Para Cezasına Çevirme: Adli para cezası, işlenen bir suça karşılık hapis cezasıyla birlikte veya tek başına uygulanabilen bir yaptırım türüdür. Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle ceza mahkemesi tarafından hükmedilen hapis cezası, belli koşullarda adli para cezasına çevrilebilir. Adli para cezası şayet hükmün açıklanmasının geriye bırakılmasına karar verilmişse ödenmez. 5 yıl boyunca ertelenir. 5 yılının sonunda dava düşürülür.

• Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Erteleme: Ceza ertelenmesi, mahkeme tarafından belirlenen cezanın cezaevinde infaz edilmesinden şartlı olarak vazgeçilmesidir. Erteleme, TCK m. 51/1’de; “İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır” şeklinde düzenlenmiştir. Erteleme sonuç ceza (hükmolunan ceza) üzerinden yapılacaktır. Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle hükmedilen hapis cezasının ertelenmesi de mümkündür.

• Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması: Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), sanık hakkında hükmolunan cezanın belli bir denetim süresi içerisinde sonuç doğurmaması, denetim süresi içerisinde belli koşullar yerine getirildiğinde ceza kararının hiçbir sonuç doğurmayacak şekilde ortadan kaldırılması ve davanın düşmesine sebebiyet veren bir ceza muhakemesi kurumudur. Suçun cezasının 2 yıl veya altında belirlendiği hallerde HAGB kararı mümkündür. Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle hükmedilen hapis cezası hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.

Soruşturma Ve Kovuşturma Evresi

Cumhurbaşkanına hakaret suçunda suçun şikayeti gerekli değildir. Suçun işlendiğine dair bilgi alan Cumhuriyet savcısı resen soruşturma yapar. Ancak bu suç için kovuşturma evresine geçilmesi için Adalet Bakanlığı’nın izni gerekmektedir. İzin şartı her durumda kamu yararı olmayabileceği için getirilmiş bir kuraldır. İzin soruşturma evresindeki dosyanın kovuşturma evresine geçişini tamamlamak için bir şarttır. İzin şartı gerçekleşmediği takdirde dava açılmaz.

Cumhuriyet savcısı; eylemin Cumhurbaşkanı’na hakaret niteliğinde olup olmadığını tespit eder, failin eylemi işleyip işlemediğine ilişkin kanıtlar toplar. Yeterli şüphe bulunmuyorsa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verir ve dosya kapanır. Ancak toplanan deliller dava açılması için yeterli şüphe bulunduruyorsa Adalet Bakanlığı’na dosya gönderilir ve kovuşturma izni istenir. İznin verilmesine Adalet Bakanı bizzat karar vermektedir. Suç için görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Mahkemeye dosya intikal ettikten sonra, kovuşturma izni alınıp alınmadığını tespit eder. eğer kovuşturma izni alınmadıysa durma kararı verir ve dosyayı Cumhuriyet savcılığına geri gönderir. Ancak kovuşturma izni talep edilip beklenmeden dava açıldıysa ve sonradan izin verilmediyse düşme kararı verilir. Çünkü kovuşturma şartı olan izin şartı gerçekleşmemiş sayılır. Suçun mağduru Cumhurbaşkanı olduğu için açılan davada verilecek iddianame ve duruşma günü Cumhurbaşkanlığına tebliğ edilir ve katılma imkanı verilir.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Gözaltı Ve Tutukluluk Hali

Gözaltı: Gözaltı hali, CMK’nin 91. maddesinde düzenlenmiştir. Usule uygun olarak (CMK m. 90) yakalanan kişi, Cumhuriyet Savcılığınca bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hakim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Yakalama yerine en yakın hakim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre on iki saatten fazla olamaz. O halde gözaltı süresi toplam 36 saati geçemez.

Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle; Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin, her defasında bir günü geçmemek üzere, üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Gözaltı süresinin uzatılması emri gözaltına alınana derhal tebliğ edilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yer alan bu düzenlemelere göre Cumhurbaşkanına hakaret suçu açısından Cumhuriyet Savcısı’nın gözaltı kararı vermesiyle gözaltı halinin gerçekleşmesi mümkündür.

Tutuklama: Cumhurbaşkanına hakaret suçu kapsamında tutukluluk süresi CMK 102. Maddesi uyarınca en fazla 1 yıldır. Zorunlu hallerde bu süre 6 ay uzatılabilir. Bu süreye istinaf süreci dahil değildir. Tutuklama, koruma tedbirlerinin en ağırıdır; zira kişi, kısıtlı bir süreyle de olsa hakkında bir kesin hüküm bulunmadan özgürlüğünden mahrum bırakılmaktadır. Tutuklama, CMK m. 100 ve devamında yer alan hükümlerde düzenlenmiştir. Tutuklama kararını, sadece hakim verebilir; savcının veya kolluk amirinin tutuklama kararı vermesi hiçbir şekilde mümkün değildir.

Muhakemenin yürütülmesinde esas olan sanığın/şüphelinin tutuksuz olmasıdır; tutuklama ise her zaman bir istisna niteliğindedir. Tutuklama koruma tedbirinin zorunlu tutulduğu bir hal bulunmamaktadır. Olayda muhakeme şartı varsa, tutuklama kararı verebilmek için bunun gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Tutuklamanın somut koşulları; kuvvetli suç şüphesi bulunmalıdır, bir tutuklama nedeni bulunmalıdır ve tutuklama, somut olayda orantılı bir tedbir olmalıdır.

Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez. Bu suçla ilgili tutukluluk süresi, CMK m. 102/1 uyarınca en çok bir yıldır. Zorunlu hallerde altı ay daha uzatılabilir. Bu süreye kanun yolunda geçen süre dahil değildir. Uygulamada Cumhurbaşkanına hakaret suçunda tutuklama kararı verilebildiği görülmektedir; ancak bu suçun katalog suçlara girmemesi nedeniyle, tutukluluk kararlarının tartışmalı olduğu ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına aykırılık taşıdığı şeklinde eleştiriler yapılmaktadır.

Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Uzlaşma, Etkin Pişmanlık Ve Görevli Mahkeme

• Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Şikayet Süresi: Cumhurbaşkanına hakaret suçu şikayete tabi suçlar arasında yer almamaktadır. Cumhuriyet savcılığı suçtan haberdar olduktan sonra resen soruşturma başlatır. Suç şikayete tabi bir suç olmadığından şikayet süresi de bulunmamaktadır. Bundan yola çıkarak kamu davasında şikayetçi olarak yer alan bir kişi, şikayetten vazgeçse bile ceza davası düşmez. Bu suçlar dava zamanaşımına uymak kaydıyla, her zaman ihbar ve şikayet edilebilir. Resen soruşturulduğu için de ihbar ve şikayetten sonra dava zamanaşımı süreleri içindeyse her zaman soruşturulabilir.

• Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Zamanaşımı: Dava zamanaşımı Cumhurbaşkanına hakaret suçu için 8 yıl olarak düzenlenmiştir. Ancak suçun basın ve yayın yoluyla işlenmesi de mümkündür. Bu durumda 5187 sayılı Basın Kanunu madde 26’ya göre hak düşürücü süreler aşılmamalıdır. Hak düşürücü süreler; basılı eserin savcılığa teslim edildiği ya da teslim edilmediyse suçun öğrenildiği tarihte başlar. Bu hak düşürücü süreler günlük yayınlar için 2 ayken, diğer yayınlarda 4 aydır. 2954 sayılı Türkiye Radyo Televizyon Kanunu madde 28’in son fıkrasına göre; madde kapsamına giren suçlar ve haksız fiillerden dolayı yayının yapıldığı tarihten itibaren süre başlar. Bu tarihlerden itibaren 60 gün içinde dava açılmazsa, dinlenmesine karar verilmez. Ancak bu hüküm yalnızca önceden kayıt yapılarak yayınlanan yayınlarda geçerlidir. Canlı yayınlar için genel hükümler uygulanır.

• Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Etkin Pişmanlık: etkin pişmanlık hükümlerinin uygulandığı durumlar hakaretlerin karşılıklı olarak işlenmesi halidir. Bu durumda hakaret fiilini gerçekleştiren iki tarafa, ya da taraflardan yalnızca birine üçte bir oranında (1/3) indirim uygulanabilir. Ancak bunun dışında hiç ceza verilmemesi de mümkündür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 299’da düzenlenen Cumhurbaşkanına hakaret suçu için etkin pişmanlık hükümleri uygulanmaz.

• Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Uzlaşma ve Görevli Mahkeme: Uzlaşma, suç isnadı altındaki şahıs ile suçun mağduru olan şahsın bir uzlaştırmacı aracılığıyla iletişim kurarak anlaşmasıdır. Cumhurbaşkanına hakaret suçu ise uzlaşma kapsamında olan suçlardan değildir. Uzlaşma mümkün değildir. Ceza miktarı göz önünde bulundurulduğunda görevli mahkeme, Asliye Ceza Mahkemesidir. Cumhurbaşkanına hakaret suçundan hakkında iddianame düzenlenen sanık Asliye Ceza Mahkemesinde yargılanır. Bunun dışında yetki hususu belirlenirken suçun işlendiği yer mahkemesi yetkili olacaktır. Ancak genel olarak Cumhurbaşkanına hakaret suçlarında sosyal medya, telefon, bilgisayar vasıtası ile suç işlenir. Bu suç işlenirken mağdura yarattığı etki de öğrenilen yer kabul edilir. Yani Cumhurbaşkanı hakaret fiilini nerede öğrendiyse o yer mahkemesi yetkili Asliye Ceza Mahkemesi olacaktır.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Hakkında Mahkeme Kararları

Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2019/1318 Esas 2019/5812 Karar ve  27.09.2019 Tarihli Kararı

Sanığın sübutu kabul edilen, “direne direne kazanacağız”, “Gün gelecek devran dönecek AKP halka hesap verecek” “Savaşa inat “”Katiller halka hesap verecek” “katil hırsız AKP” “Her yer Ankara her yer direniş” sloganlarının atıldığı gösteri yürü- yüşüne katılıp Cumhurbaşkanına yönelik olarak “Terörist Tayyip” diye bağırmaktan ibaret eyleminin; bireyin kendini gerçekleştirmesine ya da toplumun gelişmesine katkı sunması beklenen bir değer içermemesi, söylendiği yer ortam ve zaman itibariyle toplumsal barışı ve kamu düzenini bozma riski barındırması ve özellikle eleştiri sınır- larını aşarak açıkça Cumhurbaşkanının şeref ve saygınlığına saldırı mahiyetinde olması nedeniyle İfade hürriyeti kapsamında değerlendirilemeyeceğinden sübut bulan müs net suçtan orantılı bir ceza ile cezalandırılması gerekirken hukuki olmayan gerekçe ile beraatine karar verilmesinde isabet görülmemekle, anılan kararın kanun yararına bo- zulmasına karar verilmesi gerekmiştir.

---

Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2017/3746 E. 2019/13117 K. ve 25.09.2019 Tarihli Kararı

Cumhurbaşkanına hakaret ile birlikte başka kişilere de hakaret suçunun işlenmesi halinde TCK’nın 299ve 125. maddeleri ihlal edilmesine karşın, eylemin tek olması nedeniyle, TCK’nın 44. maddesi gereğince daha ağır hüküm içeren TCK’nın 299. maddesi uyarınca sanığın mahkumiyetine karar verilmelidir. Sanığın 13/12/2014 tarihinde twitter isimli internet sitesinde yapmış olduğu iddi- aname konusu paylaşımı içerisinde hem Cumhurbaşkanına ve hem de Başbakan’a hakaret eylemlerini gerçekleştirdiği somut olayda, UYAP’tan yapılan sorgulamaya göre sanığın aynı sözleri nedeniyle Cumhurbaşkanına hakaret suçundan Ankara 20. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2015/586 Esas sayılı üzerinden yargılandığının anlaşılması karşısında, sözkonusu dava dosyası getirtilerek, tüm kanıtların birlikte değerlen- dirilerek sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerektiği gözetilme- den eksik inceleme ve yetersiz gerekçeyle karar verilmesi kanuna aykırıdır.

---

Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2018/3112 E. 2019/4667 K. ve 27.6.2019 Tarihli Kararı

Somut olayda sanığın facebook isimli sosyal paylaşım sitesinden kendi beyanı ile paylaştığını kabul ettiği sözlerin içeriği nazara alındığında özellikle paylaşımın yapıldığı tarihteki hükümeti aşağılayıcı ve küçük düşürücü sözlerin yer aldığı, sanığın bu paylaşımlarda özellikle Devletin emniyet güçlerini de hedef alır şekilde aşağılayıcı beyanlarının bulunduğu mevcut hükümeti “Ülkenin ırzına geçmekle” itham ettiği, buna benzer çok sayıda, aşağılayıcı ifadenin paylaşımlarda yer aldığı, paylaşımların genel kapsamı ve paylaşım zamanı nazara alındığında düşünceyi açıklama ve anlatma özgürlüğüyle ilgisinin bulunmadığı, paylaşımların içeriği itibariyle Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ve Hükümetinin şeref ve saygınlığını zedeleyici niteliğinin bulunduğu bu anlamda bu ifadelerin düşünce özgürlüğü bağlamında hukuki koruma görmesinin mümkün olmadığı anlaşılmakla İzmir 5Asliye Ceza Mahkemesinin anılan (beraat) kararı usul ve yasaya aykırı görüldüğünden kanun yararına bozma talebinin KABULÜNE karar vermek gerekmiştir.

---

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Cumhurbaşkanına hakaret suçunu işlerken yüze karşı ya da yoklukta hakaretin bir farkı var mı?

Cumhurbaşkanına hakaret suçunda, eylem yüze karşı mı yoksa Cumhurbaşkanının yokluğunda mı işleniyor bir fark bulunmamaktadır. Kanun koyucu bu suç kapsamında, ihtilat öğesini aramamıştır yani iki türlü de Cumhurbaşkanına hakaretten ceza verilmektedir.

• Sosyal medyadan Cumhurbaşkanına hakaret ettim, ne kadar ceza alırım?

Cumhurbaşkanına hakaret suçunun cezası, 1 yıldan 6 yıla kadar hapis cezasıdır. Ancak bu suç sosyal medya üzerinden işleniyorsa ve kanıtlandıysa ağırlaştırıcı sebep olarak TCK m.. 299/2 uygulanır. İkinci fıkraya göre verilecek ceza suçun alenen işlenmesi halinde altıda bir (1/6) oranında arttırılır.

• Cumhurbaşkanına “Hırsız, Katil, Yezit” demek suç mudur?

Sanığın Cumhurbaşkanını kastettiği açıkça anlaşılacak şekilde; “katil, yezit, hapisten korktuğu için zulmeden, teröristleri besleyen” gibi doğrudan Cumhurbaşkanını halk nezdinde küçük düşürücü, onur ve saygınlığını zedeleyici isnatlarda bulunmak suretiyle sloganik tarzdaki aşağılayıcı ve hakaret kastıyla söylenmiş sözleri Cumhurbaşkanına hakaret suçunu oluşturacaktır.