Elkoyma Nedir? Malvarlığına Elkoyma Kararı Nasıl Uygulanır?

Malvarlığına elkoyma; para veya malvarlığı değerlerine mahkeme kararıyla tedbir konulması anlamına gelmektedir. Söz konusu para veya malvarlığı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda belirtilmiş bazı suçların işlenmesi yoluyla elde edilmiş olmalıdır. Elkoyma işlemi ile amaçlanan suçun veya tehlikenin önlenmesidir. Elkoyma işlemi her suç bakımından uygulanmaz. Hangi suçlar bakımından uygulanacağı 5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir.

Elkoyma, Ceza Muhakemeleri Kanunu’nda yer alan koruma tedbirleri içerisinde ve Adli ve Önleme Araması Yönetmeliğinde mevcuttur. Bu doğrultuda elkoyma; bir tedbir kararı olup ceza değildir. Elkoyma tedbiri, ölçülülük ve orantılılık ilkelerine uygun olarak uygulanmalıdır. Elkoyma kararı, esasen hâkim kararı ile verilmektedir. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amiri ya da cumhuriyet savcısı tarafından da verilebilmektedir.

Elkoyma Nedir?

El koyma, Ceza Hukukuna göre kanıt olabilecek veya kovuşturma aşamasında müsadere altına alınabilecek bir eşya veya malvarlığı değerinin belirli bir süreliğine, geçici olarak ve ölçülülük ilkesine uyulmak suretiyle tedbir amacıyla devletin muhafazası altına alınmasıdır. Burada aslında mal şüpheli veya sanığın. Fakat devlet soruşturma veya kovuşturma süresince mala el koyuyor.

Suçun veya tehlikelerin önlenmesi amacıyla veya suçun delili olabileceği veya müsadereye tâbi olduğu için, bir eşya üzerinde, rızası olmamasına rağmen, zilyedin tasarruf yetkisinin kaldırılması işlemine “elkoyma” denilmektedir. (CMK madde 13, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği, madde 4)

Elkoyma, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yer alan koruma tedbirleri içerisinde ve Adli ve Önleme Araması Yönetmeliğinde yer almaktadır. Dolayısıyla elkoyma, bir tedbir kararı olup Türk Ceza Kanunu kapsamında ceza değildir.

Elkoyma kararını verme yetkisi – Madde 127

1. (Değişik: 25/5/2005 – 5353/16 md.)Hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri, elkoyma işlemini gerçekleştirebilir.
2. Kolluk görevlisinin açık kimliği, elkoyma işlemine ilişkin tutanağa geçirilir.
3. (Değişik: 25/5/2005 – 5353/16 md.) Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi, yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde elkoyma kendiliğinden kalkar.
4. Zilyedliğinde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine elkonulan kimse, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir.
5. Elkoyma işlemi, suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.
6. (Değişik: 25/7/2018-7145/15 md.) Askerî mahallerde yapılacak elkoyma işlemi, Cumhuriyet savcısının nezaretinde askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından yerine getirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından elkoyma işlemi yapılabilir.”

Elkoyma Tedbiri Nasıl Uygulanır?

Elkoyma tedbiri, Ceza Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen bir koruma tedbiridir. Söz konusu tedbir, belirli usul kuralları kapsamında uygulanmaktadır. Genellikle mahkemenin vermiş olduğu arama kararı ile beraber ya da ayrıca elkoyma kararı verilerek yapılabilmektedir. Mahkeme tarafından verilen elkoyma kararı yazılı ve gerekçeli olmalıdır. Hangi eşya ya da malvarlığına ne sebeple el konulduğu açıklanmalıdır. Mahkeme kararının verilmesi ile beraber elkoyma tedbiri uygulamaya konulabilir.

Elkoyma işleminin fiilen gerçekleştirilmesinde kolluk kuvvetleri de eşlik edebilmektedir. Elkoyma işlemi yapılırken tutanak tutulmalıdır. Tutanakta el konulan eşya ya da malvarlığı kayıt altına alınır. Dijital veriler içinde elkoyma işlemi yapılabilir. Bu durumda CMK madde 34 kapsamında elkoyma işlemine bilişim uzmanları da dahil olabilir.

Elkoyma kararını soruşturmada kural olarak sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında davanın açıldığı ceza mahkemesi verir. Soruşturma aşamasında gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri, elkoyma işlemini gerçekleştirebilir. (CMK madde 127)

Belli suçlarda savcılara mal varlığına elkoyma yetkisi verildi. MASAK, torba yasa taslağıyla Cumhuriyet savcılarına rapor aranmaksızın el koyma yetkisi verilmesinin yalnızca nitelikli dolandırıcılık, hırsızlık ve banka/kredi kartı suistimalleri ile sınırlı olduğunu açıkladı. Bu dosyalarda savcı direkt elkoyma kararı verebilecek.

Elkoyma Kararı Verilebilecek Suçlar

Elkoyma tedbiri 5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun 123-132 maddeleri arasında düzenlenmiştir. Buna göre elkoyma kararı her suç bakımından verilmemektedir. Ancak CMK madde 128’de sayılan suçlar için elkoyma tedbirinin uygulanması mümkündür. Elkoyma tedbirinin amacı suçtan elde edilen malvarlığı veya eşyalara ya da suçun işlenmesinde kullanılan malvarlığı ya da eşyalara tedbir konulmasıdır. Bu nedenle kanun maddesinde sayılan suçlar; işlendiği takdirde kazanç elde edilen suçlardır.

Ceza Muhakemeleri Kanunu madde 128 kapsamında el koyma tedbirinin uygulanabildiği suçlar;

• Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
• Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya doku ticareti (madde 91),
• Hırsızlık (madde 141, 142),
• Yağma (madde 148, 149),
• Güveni kötüye kullanma (madde 155),
• Dolandırıcılık (madde 157, 158),
• Hileli iflas (madde 161),
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
• Parada sahtecilik (madde 197),
• Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
• İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
• Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236),
• Tefecilik (madde 241),
• Zimmet (madde 247),
• İrtikap (madde 250)
• Rüşvet (madde 252),
• Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308),
• Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
• Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk

El Koyma Tedbirinin Uygulanmasında Aranan Koşulları

El koyma tedbiri hem Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hem de Adli ve Önleme Araması Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Buna göre el koyma bir ceza değil, geçici tedbir niteliğindedir. El koyma tedbirinin en önemli amaçlarından biri suçun işlenmesini önlemektir. Kovuşturma ya da soruşturma aşamalarında bu tedbiren başvurmak mümkündür. Ancak suçta kullanılan ya da kullanılmış olma şüphesi bulunan eşya ya da mal varlığı değerlerine el konulabilmesi için bazı şartların bulunması gerekmektedir.

• Öncelikle el koyma tedbirinin uygulanması için makul bir şüphe bulunmalıdır.
• Mevcut şüphe delillerle desteklenebilmelidir.
• El konma tedbirine konu eşya ya da malvarlığı suçun işlenmesinde kullanılmış ya da işlenmesi sonucu elde edilmiş olmalıdır.
• Yazılı ve gerekçeli bir mahkeme kararı bulunmalıdır.
• Suçun Ceza Muhakemeleri Kanunu’nda belirtilen suçlardan bir tanesi olmalıdır.

El Koyma Kararına İtiraz

El koyma kararı kesin nitelikte bir karar değildir. Bu doğrultuda el koyma kararına itiraz edebilmek mümkündür. El koyma kararına mahkeme denetimi amacıyla itiraz yolu açıktır. El koyma kararı geçici niteliktedir. Bu karara itiraz etme hakkı da bu karardan doğrudan etkilenen kimseye tanınmıştır.

El koyma kararına itiraz kararın verilmesinden itibaren 7 gün içerisinde yapılabilir. İtiraz dilekçesi kararı veren mahkemeye verilir. İtirazın yapılabileceği yetkili merci Sulh Ceza Hakimliğidir. İtirazın yapıldığı mahkeme itirazı haklı bulduğu takdirde; karar kısmen ya da tamamen kaldırılır. Haklı bulmadığı takdirde ise itirazı incelemesi için üst ya da bir sonraki sıralı mahkemeye gönderilecektir. İtiraz mezkûr mahkemede karara bağlanacaktır.

El Koyma ve Müsadere Arasındaki Fark

El koyma; ceza soruşturması ya da kovuşturmasında delil elde etme, suçu tespit etme ya da suçtan kaynaklı eşyayı koruma amacıyla bir eşya ya da malvarlığına geçici olarak el konulması şeklinde tanımlanabilir. Nitekim müsadere ise bir suç ile bağlantılı şekilde kullanılmış olan ya da bir suçtan elde edilen eşyaların kalıcı şekilde alınmasıdır. Görülmektedir ki; müsadere kavramı ile el koyma tedbiri aynı anlama gelmemektedir. El koyma bir koruma tedbiridir. Ancak müsadere bir tedbir değil yaptırımdır. El koyma ile müsadere arasındaki farklar aşağıdaki tabloda daha detaylı şekilde gösterilmektedir.

El Koyma	Müsadere
Koruma tedbiridir.	Yaptırımdır.
El koyma kararı Sulh Ceza Hakimi tarafından verilir.	Müsadere kararını ceza mahkemeleri verir.
Yargılama sürecini ilgilendirir.	Yargılama sürecinin bir sonucudur.
Geçici niteliktedir.	Geçici nitelikte değildir.
Zorunlu değildir.	Yasal şartlar oluştuysa müsadere kararı vermek mecburidir.
Ceza Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir.	Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenmiştir.