Emsal Ücret Nedir? Araştırması Nasıl Yapılır?
İş hukuku kapsamında emsal ücret, bir işçi ile aynı pozisyonda veya benzer konumda olan işçinin almış olduğu maaş için kullanılan bir terimdir. Emsal ücret araştırması bu ücretin belirlenmesi için yapılmaktadır. Genellikle işçiler ücretlerini maaş bordroları ile veyahut banka dokümanları ile kanıtlayabilmektedirler. Ancak bazı durumlarda işçiler tarafından maaşları net bir şekilde kanıtlanamamakta olup davalarda işçinin ücretinin belirlenebilmesi için emsal ücret araştırması yoluna gidilmektedir.
İş sözleşmesinin sona erdirilmesinden sonra tazminat almaya hak kazanan veya tazminatları ödenmeyen işçiler tarafından dava yoluna gidilmektedir. Dava aşamasında yukarıda belirtildiği üzere aldığı maaşa ilişkin olarak bir belgenin mevcut olmaması durumunda emsal ücret araştırması yapılacaktır. Yapılan emsal ücret araştırması ile işçinin almış olduğu ücretin bulunması amaçlanmaktadır. Avukat Esra Polat Tekin Hukuk ve Danışmanlık olarak bu makalemizde emsal ücretin belirlenmesini ele alacağız.
Emsal Ücret Nedir?
Emsal ücret, bir çalışana denk olan başka bir çalışanın almış olduğu ücret anlamına gelmektedir. Emsal ücret araştırmasında TÜİK ve meslek odaları gibi kuruluşlardan elde edilen bilgi ve belgeler ile bir emsal ücret belirlenmektedir. Emsal ücret kesin bir miktarı belirtmemektedir. Ancak burada belirlenen miktar gerçeğe yakın olarak bulunmaya çalışılmakta olup tazminat hususunda işçinin yanlış veya eksik ödeme almasının önüne geçilmeye çalışmaktır. Emsal ücret hesaplaması yapılırken birçok etken faktör vardır. Bunlar;
- Çalışanın faaliyet göstermiş olduğu oluşumun mali durumu,
- Muhasebe işlemlerinin kayıtları,
- Benzer pozisyonlarda çalışan işçilere yaptığı ödemeler
bu ve buna benzer faktörler birlikte değerlendirilerek işçinin alması gereken ücret belirlenmeye çalışılır. Yapılacak araştırma neticesinde ise tazminat hesaplamasında kullanılacak miktar belirlenecektir.
Emsal Ücret Araştırması Nasıl Yapılır?
Emsal ücret araştırması, iş davalarında yazılı bir belgeyle ispatlanamamış işçi ücretinin belirlenmesi amacıyla mahkemece yapılan araştırmadır. İşverenler kimi zaman vergiler ve SGK primleri gibi giderleri azaltmak amacıyla, işçiye verdiği gerçek ücreti gizleyerek, ilgili resmi kurumlara asgari ücretle çalıştırdığını bildirir. Bu durumda genellikle işçinin hak ettiği ücretin asgari ücrete kadar olan kısmı banka aracılığıyla, kalan kısmı ise elden teslim edilmektedir.
Emsal ücret araştırması belirtildiği üzere işçi-işveren uyuşmazlıklarından doğan tazminat davalarında yapılan bir araştırmadır. Burada işçinin almış olduğu ücretin belirlenememesi durumunda işçi ile aynı veya benzer pozisyonda çalışan işçilerin almış olduğu maaşlar birlikte değerlendirilerek bulunan ücrettir. Emsal ücret araştırması yapılırken bazı hususların birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Emsal ücret araştırmasında yapılacak olan işlemlerde dikkate alınması gereken hususlar şöyledir;
- İlgili meslek odaları ve sendikalar aracılığıyla, benzer görevlerde çalışan kişilerin maaş bilgileri talep edilir
- Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) veya e-Devlet üzerinden Kazanç Bilgisi Sorgulama hizmeti kullanılarak, ilgili meslek ve pozisyon için ortalama ücretler hakkında bilgi edinilir.
- Toplanan veriler, çalışanın sektördeki deneyim süresi, iş unvanı, yaptığı işler ve işyerinin özellikleri gibi unsurlar dikkate alınarak analiz edilir.
- Sektördeki diğer benzer pozisyonlardaki çalışanların maaşları incelenip, işçinin alması gereken ücret için bir piyasa araştırması yapılır.
Sonuçta, yapılan analizler ışığında, işçinin hak ettiği ücret belirlenir ve bu ücret üzerinden tazminat ile diğer alacaklar hesaplanır.
Emsal Ücret Araştırması Ne Zaman Yapılır?
Emsal ücret aşaması genellikle iş sözleşmesinin feshedilmesi ile birlikte işçinin tazminat talebinde bulunması neticesinde, mahkeme aşamasında işçinin net maaşının belirlenememesi durumunda mahkeme tarafından emsal ücret araştırması yapılması kararı verilebilir. Emsal ücret araştırması için belirtildiği üzere mahkeme aşamasında işçinin net olarak aldığı maaşı belgeler ile ortaya koyamaması gerekmektedir. Örneğin bazı durumlarda işçinin bordrolarında yazan miktarlardan daha fazla ücret aldığını iddia etmesi durumunda emsal ücret araştırması yapılmaktadır.
Emsal ücret araştırması için işçinin dikkat etmesi gereken bir takım hususlar bulunmaktadır. Bunlar;
- Benzer işlerin belirlenmesi,( araştırma kapsamı geniş tutulmalıdır.)
- Ücret bilgilerinin toplanması, (farklı kaynaklardan bilgi toplanmalıdır.)
- Ücretlerin karşılaştırılması, (kıdem, eğitim, deneyim, beceri gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.)
Emsal ücret araştırması yapılırken bu hususlara dikkat edilmemesi durumundan emsal ücret işçinin almış olduğu maaştan daha düşük kalabilir bu durum ise işçinin alacağı tazminatın düşük hesaplanmasına neden olabilmektedir. Bu sebeple yapılan emsal ücret araştırmasının hatalı olduğunu düşünmeniz durumunda itirazda bulunmanız gerekecektir.
Emsal Ücret Araştırması Hukuki Dayanağı
İş Kanunu’nun 32. maddesinde “Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak kural olarak, Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak, yabancı para olarak kararlaştırılmış ise ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödeme yapılabilir. Çalıştırılan işçilerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakının özel olarak açılan banka hesabına yatırılmak suretiyle ödenmesi hususunda; tabi olduğu vergi mükellefiyeti türü, işletme büyüklüğü, çalıştırdığı işçi sayısı, işyerinin bulunduğu il ve benzeri gibi unsurları dikkate alarak işverenleri veya üçüncü kişileri zorunlu tutmaya, banka hesabına yatırılacak ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakının, brüt ya da kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan net miktar üzerinden olup olmayacağını belirlemeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığından sorumlu Devlet Bakanlığı müştereken yetkilidir. Çalıştırdığı işçilerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakını özel olarak açılan banka hesapları vasıtasıyla ödeme zorunluluğuna tabi tutulan işverenler veya üçüncü kişiler, işçilerinin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaklarını özel olarak açılan banka hesapları dışında ödeyemezler.” Denilmekle işçinin ücretlerinin değerlendirilerek bir değerlendirme yapılmasına neden olur.
Emsal ücret yapılmasında kaynaklar TÜİK, sendikalar, meslek odaları ve özel sektör firmaları olarak sayılabilir. Bu kurum ve kuruluşlar yargı içtihatları ile verilen kararlar neticesinde belirlenebilmektedir. Bununla birlikte borçlar kanunun 401. maddesinde işverenin işçiye yaptığı işin karşılığı olarak emsal ücreti ödemekle yükümlü olduğu belirtilmektedir. Burada yer alan madde ile işçiye ödenecek ücretin işin niteliğine uygun bir miktar olması gerektiği anlaşılmaktadır.
Emsal Ücret Araştırması Yargıtay Kararı
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 24.05.2017 T, 2015/7-1306E-2017/971K
“…Davacı vekili müvekkilinin iş sözleşmesinin haksız feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatları ile bir kısım işçilik alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece iş sözleşmesinin davacı işçi tarafından haklı sebeple feshedildiği gerekçesiyle kıdem tazminatı ile manevi tazminat, yıllık izin, ücret ve fazla çalışma alacağı yönünden davanın kısmen kabulüne, ihbar tazminatı ile hafta tatili yönünden ise davanın reddine karar verilmiş olup hükmün davalı şirket vekili tarafından temyizi üzerine karar Özel Dairece yukarda belirtilen gerekçelerle bozulmuştur.
Mahkemece emsal ücret araştırmasına yönelik bozma nedeni yönünden direnme kararı verilmiştir. Direnme kararını davalı şirket vekili temyiz etmiştir.
Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, işin esasının incelenmesine geçilmeden önce, bozma kararının 3 numaralı bendinde “…mahkemece emsal ücret araştırmasının ilgili meslek odalarından yapılması gerekirken sanayi odasından bildirilen ücretin hükme esas alınması hatalıdır.” şeklinde belirtilmiş ise de dosya içerisinden “ticaret odasından” ibaresinin bozma kararında “sanayi odasından” ibaresi şeklinde maddi hataya dayalı olarak yazıldığı anlaşılmıştır.
Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dosyadaki tutanak ve kanıtlara, bozma kararında açıklanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
Bu sebeple direnme kararı bozulmalıdır.
SONUÇ: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile,
1- ) Özel Dairenin bozma kararında “ticaret odasından” yazılması gerekirken “sanayi odasından” yazıldığı anlaşıldığından belirtilen ibarenin “ticaret odasından” olarak düzeltilmesine, maddi hatanın bu şekilde giderilmesine,
2-) Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden BOZULMASINA…”
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2021/5327 E. ve 2021/9527 K. sayılı 25.05.2021 tarihli kararında
Avukat sekreteri olarak çalışan işçinin asgari ücretle çalıştırılmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğuna ve bu nedenle işçinin talebi doğrultusunda emsal ücret araştırması yapılması gerektiğine hükmetmiştir:
“Davacı masraf ajandalarını fotokopi şeklinde dosyaya ibraz etmiştir. İncelenen masraf ajandalarında davacıya 2018 yılında 3.500,00 TL net ücret ödendiği, 2019 yılında ise 4.000,00 TL net ücret ödendiği görülmektedir. Davacının 14 yılı aşkın kıdemi, çalıştığı işyerinin büyükşehirde olması ve yaptığı işin vasıflı bir iş olması nedeniyle işin niteliği gereği asgari ücretle çalışması hayatın olağan akışına da uygun düşmemektedir. Tüm bu nedenlerle avukat sekreteri olarak çalışan davacının 3342 kodlu hukuk sekreteri için TÜİK tarafından bildirilen emsal ücretle çalıştığının kabulü dosya içeriğine uygun düşecektir. Davacının hak ve alacakları bu ücret üzerinden hesaplanmalıdır.”