Kamu İhalelerinde Şikayet, İtirazen Şikayet ve İptal Davası

Kamu ihaleleri, idarelerin kamu kaynağı kullanarak, “ihtiyaç duydukları mal veya hizmetleri temin edecekleri ya da yapım işlerini yaptıracakları özel hukuk tüzel kişilerinin tespitine yönelik idari işlem ve eylemler bütünü” şeklinde tanımlanmaktadır. 2886 sayılı Kanun ile getirilmiş olan düzenlemelerin ihtiyaçlara cevap veremez duruma geldiğine yönelik eleştiriler ve Avrupa Birliği mevzuatı ile uyum hedefi çerçevesinde, 1.1.2003 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu yürürlüğe konulmuştur. Kamu ihalelerinde şikayet, itirazen şikayet ve iptal davası süreçleri şu şekilde işler:

• İlk olarak ihaleyi yapan kuruma şikayet yoluna başvurulabilir.
• Şikayet sonucunda kurumca verilen kararın hukuka aykırı olduğunu düşünen ilgili Kamu İhale Kurumu (KİK)’na itirazen şikayet başvurusunda bulunabilir.
• Bu kurum tarafından verilen kararın da hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idari yargıda idari işlemin iptali davası açılması mümkündür.

4734 sayılı Kanunun getirdiği en önemli yenilik, kamu ihalelerine yönelik özel bir idari denetim mekanizması oluşturulması ve bu mekanizmanın harekete geçirilmesini teminen idari başvuru yolları öngörülmesidir. Söz konusu idari başvurular içerisinde en önemlileri, idareye şikayet ve Kamu İhale Kurumu‟na itirazen şikayet başvurularıdır. Zorunlu idari başvuru niteliğinde olan bu hukuki yollar tüketilmeden idari yargıda dava açma imkanı bulunmadığı gibi söz konusu idari başvuru yollarının süresinde kullanılmaması durumunda dava açma hakkı da ortadan kalkmaktadır. Avukat Esra Polat Tekin Hukuk ve Danışmanlık olarak bu makalemizde kamu ihalelerinde şikayet, itirazen şikayet ve iptal davası süreçleri hakkında bilgi vermeye çalışacağız.

Kamu İhalelerinde Şikayet Yolu

İdarelerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve bağlı mevzuatta düzenlenen esas ve usullere göre yaptıkları kamu ihaleleri ile ilgili işlem ve eylemlerinin hukuka aykırı olduğunu ve bu hukuka aykırılığın kendileri aleyhine bir hak kaybına ya da zarara uğramalarına neden olduğunu veya zarara uğramalarının muhtemel olduğunu düşünen aday, istekli ya da istekli olabileceklerin, ilgili idareye hukuka aykırılığın düzeltilmesine yönelik olarak yaptıkları başvuruya idareye şikayet adı verilmektedir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu 54.maddesi ile “İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilirler.” şeklinde düzenleme yapılmıştır. Şikayet yolu idareye dava açılmadan önce başvurulması gereken zorunlu bir yoldur. Şikayet başvuruları idareye hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle yapılır.

Kamu İhalesi Şikayet Yolunda Süreler

Şikayet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren;

• Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olduğu ve yine savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olduğu hallerde beş gün,
• Diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.

Kamu İhalesine Şikayet Başvurusu Nasıl Yapılır?

Şikayet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır. Şikayet başvuruları idareye, itirazen şikayet başvuruları Kuruma hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle yapılır. Dilekçelerde aşağıdaki hususlara yer verilir:

• Başvuru sahibinin, varsa vekil ya da temsilcisinin adı, soyadı veya unvanı ve adresi.
• İhaleyi yapan idarenin ve ihalenin adı veya ihale kayıt numarası.
• Başvuruya konu olan durumun farkına varıldığı veya bildirildiği tarih.
• Başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı deliller.
• İtirazen şikayet başvurularında idareye yapılan şikayetin ve varsa şikayete ilişkin idare kararının bildirim tarihi.

Şikâyet ve itirazen şikâyet başvuru dilekçelerinde yer alması gereken diğer bilgiler ile bu dilekçelere eklenmesi gereken belgelere, bunların sunuluş şekli ile bu başvuruların elektronik ortamda yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Kurum yetkilidir.

Kamu İhalesi Şikayet Başvurusu Sonucu Karar Süreci

Şikayet başvurusunun alınmasından sonra yapılacak işlemler de Kamu İhale Kanunu ile düzenlenmiştir. Buna göre ilan, ön yeterlik veya ihale dokümanına ilişkin şikayet başvuruların idarelerce ihale veya son başvuru tarihinden önce sonuçlandırılması esastır. Şikayet üzerine yapılan incelemede tekliflerin hazırlanmasını veya işin gerçekleştirilmesini etkileyebilecek maddi veya teknik hataların veya eksikliklerin bulunması ve idarece ihale dokümanında düzeltme yapılmasına karar verilmesi halinde, gerekli düzeltme yapılarak 29 uncu maddede belirtilen usule göre son başvuru veya ihale tarihi bir defaya mahsus olmak üzere ertelenir. Ancak belirlenen maddi veya teknik hataların veya eksikliklerin ilanda da bulunması halinde 26 ncı maddeye göre işlem tesis edilir.

İdare, şikayet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar alır. Alınan karar, şikayetçi ile diğer aday veya istekliler ile istekli olabileceklere karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirilir. İlan ile ihale veya ön yeterlik dokümanına yönelik başvurular dışında istekli olabileceklere bildirim yapılmaz.

Kamu İhale Kurumu (KİK)’e İtirazen Şikayet Yolu

İdarenin şikayet üzerine yaptığı inceleme sonucunda aldığı karar, başvuru sahibi tarafından uygun bulunmayabileceği gibi, idarenin yasal süresi içinde hiç karar almaması da mümkündür. Bu durumda, başvuru sahibinin doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açma imkanı bulunamamakta, idareye şikayet başvurusundan sonra yapılan ve onun gibi zorunlu idari başvuru niteliğinde olan başka bir başvuru yolunun daha tüketilmesi gerekmektedir. Bu başvuru yolu, Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayettir.

İtirazen şikayet başvurusu, idareye şikayet başvurusundan sonra gidilmesi gereken bir hukuksal çaredir. Bu idareye şikayet başvurusunun zorunlu bir idari başvuru olmasından kaynaklanmaktadır. Başka bir anlatımla, kural olarak, idareye şikayet başvurusunda bulunulmadan, Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvurusunda bulunulamaz. Ancak bazı istisnai durumlarda, doğrudan başvuru mümkün olabilmektedir.

İdareye şikayet başvurusunda bulunan veya idarece alınan kararı uygun bulmayan aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından Kamu İhale Kanunu’nun 55/4 maddesinde belirtilen hallerde ve sürede, sözleşme imzalanmadan önce itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilir. İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan, sadece şikayet ve itirazen şikayet üzerine alınanlar itirazen şikayete konu edilebilir ve bu kararlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvuruda bulunulabilir.

Kamu İhalesi İtirazen Şikayet Başvuru Süresi

İtirazen şikayet başvurusunda bulunma süresi, Kamu İhale Kanunu’nun 55/4. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, şikayet başvurusu üzerine idare tarafından bir karar alınmaması durumunda başvuru sahibi tarafından karar verme süresinin bitimini, süresinde alınan kararın uygun bulunmaması durumunda ise başvuru sahibi dahil aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından idarece alınan kararın bildirimini izleyen on gün içinde Kamu İhale Kurumu‟na itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilecektir.

Kanunun 56 /1 maddesine göre, şikayet üzerine verilen iptal kararlarına karşı doğrudan Kamu İhale Kurumu‟na yapılacak itirazen şikayet başvurularında ise süre beş güne düşmektedir. Kanunda sürenin başlangıcına ilişkin bir düzenleme yer almamakla birlikte, sürenin iptal kararının bildirildiği tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı olduğu açıktır. İtirazen şikayet başvurularında sürenin başlangıcı, idarenin şikayet üzerine verdiği kararın bildirim tarihidir. Ancak idarenin karar bildirim yazısında, kararın gerekçelerine yer vermemişse, yani sadece şikayet başvurusunun reddedildiğini belirtmekle yetinmiş ise sürenin kararın bildirildiği değil gerekçenin bildirildiği tarihi izleyen günden itibaren işletilmesi daha uygun olacaktır.

Kamu İhalesi İtirazen Şikayet Başvurusu Sonrası Karar Süreci

Kurum itirazen şikayet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikayet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceler. İdare tarafından şikayet veya itirazen şikayet üzerine alınan ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılacak itirazen şikayet başvuruları ise idarenin iptal gerekçeleriyle sınırlı incelenir. Kanunda belirtilen sürelere ve usule uyulmadan sözleşme imzalanmış olması veya itirazen şikayet başvurusundan feragat edilmesi itirazen şikayet başvurusunun incelenmesine ve 54 üncü maddede sayılan kararlardan birinin alınmasına engel teşkil etmez.

Kurul tarafından gerekli görülen hallerde tarafların ve ilgililerin dinlenmesine karar verilir. Bu durumda, Kurul tarafından tespit edilen tarihte taraflar ve ilgililer dinlenir. Kurum, itirazen şikayete ilişkin nihai kararını, incelenen ihaleye ilişkin gerekli bilgi ve belgeler ile ihale işlem dosyasının kayıtlara alındığı tarihi izleyen yirmi gün içinde vermek zorundadır. Bu süre 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihaleler ile şikayet ve itirazen şikayet üzerine alınan ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılacak itirazen şikayet başvurularında on iş günü olarak uygulanır. Kurul tarafından verilen bütün kararlar, karar tarihini izleyen beş iş günü içinde taraflara tebligata çıkarılır ve tebligata çıkarıldığı tarihi izleyen beş gün içinde Kurumun internet sayfasında yayınlanır. Kararlara erişim ücrete tabi tutulamaz.

Kamu İhalesi İptal Davası

Kamu İhale Kurumu tarafından verilen kararların hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa işleme karşı idari yargıda iptal davası açılabilmesi mümkündür. Şikayet ve itirazen şikayet yolu ile verilen nihai kararlara karşı da idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İdare mahkemesinde açılan bu davalar Kamu İhale Kanunu 57. Maddesi gereğince öncelikli olarak görülür.

Kamu ihalesi sebebi ile dava açmak için öncelikli olarak idari başvuru usullerinin tüketilmesi yani idari başvuru yapılmış olması gerekir. İdare tarafından nihai kararın verilmesinin akabinde idareye karşı iptal davası açılabilir. Açılan davalarda ivedi yargılama usulü hükümleri uygulanır. İptal davası Kamu İhale Kurumu kararının tebliğinden itibaren 30 gündür. Yetkili idare mahkemesi de davalı idarenin bulunduğu yer mahkemesidir.