Sigortasız İşçi İş Kazası Geçirirse Ne Olur?

Sigortasız işçi iş kazası geçirirse ne olur sorusu maalesef ki sigorta yaptırmanın zorunlu olduğu ülkemizde sayısı azalmış olsa da sigortası yapılmayan işçilerin bulunması sebebi ile merak konusu olmaktadır. İş kazası maalesef ki iş hayatında meydana gelmesi mümkün bir olgudur. İşçiler görevlerini yerine getirirken tehlikelerle karşı karşıya kalabilir ve iş kazası geçirebilir. Sigortalı bir işçinin iş kazası geçirmesi durumunda genel olarak 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamındaki hükümler uygulanmaktadır. Peki sigortasız işçinin iş kazası geçirmesi durumunda ne yapılacaktır?

Sigortasız işçinin iş kazası geçirmesi durumunda durumun tespit edilmesi ile birlikte işverene çeşitli yaptırımlar uygulanmaktadır. Sigortasız işçinin iş kazası geçirmesi durumunda iş kazası için eğer işveren tarafından yapılmazsa gerekli bildirimi yapması, SGK tarafından iş kazası geçirdiğinin kabul edilmemesi halinde ise tespit davası açarak iş kazası geçirdiğini dava yolu ile tespit ettirmesi gerekmektedir. Sigortasız işçinin iş kazası geçirdiğinin tespiti halinde artık işverene karşı maddi manevi tazminat taleplerini ileri sürebilmesi mümkün olacaktır. Yine işçinin sigortasız olduğunun tespiti halinde işverene karşı idari yaptırım uygulanması ve idari para cezası verilmesi de gündeme gelecektir. Kadim hukuk olarak bu yazımızda “Sigortasız işçi iş kazası geçirirse ne olur?” sorusunun cevabını vereceğiz.

Kanuna Göre Sigortasız İşçi İş Kazası Geçirirse Ne Olur?

Sigortasız bir işçinin çalıştığı işyerinde ya da işi nedeniyle bir iş kazası geçirmesi halinde durum hem işveren hem de işçi açısından ciddi sonuçlar doğurur. Sigortasız işçi iş kazası geçirirse iş veren şu durumlarla karşılaşır:

• SGK İşverene Rücu Edebilir: İş kazasını öğrenen SGK, kazayı araştırarak rapor hazırlar. Eğer işçi sigortasız çalıştırılmışsa ve SGK tarafından bu işçiye geçici iş göremezlik ödeneği ya da sağlık hizmeti sağlanırsa, bu giderler daha sonra işverene rücu edilir. Yani, SGK ödediği tüm masrafları işverenden tahsil eder.
• İşveren Hakkında Suç Duyurusunda Bulunulabilir: Sigortasız işçi çalıştırmak, kamu zararına neden olma anlamına da geldiğinden, işveren hakkında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulması söz konusu olabilir.
• İdari Para Cezası: İşveren, her sigortasız işçi için idari para cezasına çarptırılır. Bu ceza, her bir sigortasız işçi için gün sayısına göre hesaplanır ve yüksek meblağlara ulaşabilir.
• Prim Borcu: İş kazasının tespiti durumunda geriye dönük olarak işçinin sigorta girişinin yapılması ve hizmetlerinin bildirilmesi işverenden istenebilir. Bu durumda işveren, kazanın gerçekleştiği tarihten itibaren geriye dönük primleri, gecikme faizi ile birlikte ödemek zorunda kalır.
• Sigorta Prim Teşvik Ve Desteklerden Mahrum Kalma: Kayıt dışı işçi çalıştıran işverenler, SGK prim teşvik ve desteklerinden yararlanamaz ve dolayısıyla işverene ciddi bir maliyet unsuru oluşturur.
• Tazminat Yükümlülüğü: İş kazası geçiren sigortasız işçi, işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. İşveren, işçinin tedavi masraflarını, kazanç kaybını ve kalıcı sakatlık durumunda sürekli bakım giderlerini karşılamakla yükümlü olabilir. SGK tarafından geçici ya da sürekli iş göremezlik gelirlerinin peşin sermaye değerini ödemek zorunda kalabilir.

İş Kazası Nedir?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümlerine göre işçinin, işveren tarafından verilen işi, işyerinde veya görevli olarak gönderildiği yerde yaptığı sırada yada işveren tarafından sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere götürülüp getirilme sırasında bedence ve ruhça bir zarara uğraması veya ölmesi iş kazası olarak belirtilmiştir.  5510 Sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda ise iş kazası;

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
• Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda
• Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay olarak tanımlanmıştır.

Sigortalı işçinin iş kazasına maruz kalması durumunda SGK tarafından tedavi masrafları karşılanır. İş kazası sebebi ile maruz kaldığı gelir kaybı tazmin edilir. Sigortasız olarak çalışan işçiler bu haklardan mahrum kalmaları sebebi ile büyük risk altındadırlar. İş kazası durumunda işçilerin hak kaybı yaşamamaları ve mağduriyetlerinin giderilmesi için esas olan sigortalı olarak çalışmalarıdır.

Sigortasız İşçinin Hak Kayıpları Nelerdir?

Sosyal Güvenlik Kanunu ve İş Kanunu hükümlerine göre esas olan işçinin sigortalı olarak çalıştırılmasıdır. Sigortalı çalışan işçi iş kazasına maruz kalması durumunda SGK kapsamında belirtilen tüm haklardan yararlanmakta, tedavi giderleri ve iş gücü kaybı tazmin edilmektedir. Ancak sigortasız çalışan işçiler bakımından maalesef ki iş kazası durumunda hak kayıpları yaşanabilmektedir. Sigortasız çalışan işçinin diğer hak kayıplarına bakacak olursak;

• Sigortasız olarak çalışan işçiler bakımından en büyük hak kayıplarından biri primlerinin yatırılmaması sebebi ile emeklilik hakkının kazanılamamasıdır.
• Yine primleri yatırılmayan ve sigortalı olarak gösterilmeyen işçinin kendi ve ailesi sağlık bakımından sigorta haklarından faydalanamamaktadır.
• Sigortası olmayan işçi kıdem ve ihbar tazminatı haklarından faydalanamamaktadır.
• Sigortasız olan işçinin iş akdi kolayca sonlandırılabilmektedir.
• Sigortasız işçi işten çıkması halinde işşizlik maaşı da talep edememektedir.

Sigortasız İşçi İş Kazasına Maruz Kalırsa Ne Olur?

Sigortasız işçi eğer iş kazasına maruz kalırsa neler yapabilir inceleyelim;

• Öncelikle iş kazasının SGK’ya bildirilmesi önemlidir. İş kazası bildirimi esas olarak işveren tarafından yapılmalıdır. Ancak iş kazası bildiriminin kolluya aynı gün, SGK’ya 3 gün içerisinde bildirmemesi durumunda bildirimin işçi veya işçi yakınları tarafından yapılması gerekmektedir.
• İş kazası bildiriminin ardından SGK tarafından olayın iş kazası olup olmadığı incelemesi yapılmaktadır. SGK olayın iş kazası olduğu kanaatine varırsa sigortasız işçinin sağlık haklarından faydalanmasına karar verir.
• SGK bildirimin ardından olayın iş kazası olduğu hükmüne varırsa, işçinin yaralanma durumuna göre sürekli iş göremezlik teminatı ödenmesine şartların sağlanması halinde ise işçinin malulen emekli edilmesine karar verebilir.
• Sigortasız işçi olayın iş kazası olmadığı tespitine karşı tespit davası açabilir ve olayın iş kazası olduğunu tespit ettirebilir.
• Sigortasız işçi iş kazasına maruz kalması halinde işverenden maddi -manevi tazminat talep edebilir.
• İşçinin iş kazası sebebiyle vefat etmesi sonucunda işçinin hakları için mirasçıları başvuru yapabilir.

Sigortasız İşçinin İş Kazası Geçirmesi Durumunda Hakları Nelerdir?

Her ne kadar sosyal güvenlik kaydı yapılmamış olsa da, iş kazası geçiren işçi, birçok hakkını yargı yoluyla arayabilir. Bunlar arasında:

• Maddi Tazminat (Geçici veya Sürekli İş Göremezlik): Kazaya bağlı olarak çalışamaz hale gelen işçi, işverenden gelir kaybı, tedavi gideri ve ekonomik geleceğinin sarsılmasına dair maddi tazminat talep edebilir.
• Manevi Tazminat: Ağır bir bedensel zarar, organ kaybı veya ölüm tehlikesi geçiren işçi, yaşadığı acı ve ızdırap nedeniyle manevi tazminat talebinde bulunabilir.
• Hizmet Tespiti Davası: İşçi sigortasız çalıştırıldığını ispat edebilirse, SGK’ya karşı hizmet tespiti davası açarak o dönemin çalışma süresinin sigortalı olarak tanınmasını sağlayabilir.

Sigortasız İşçi İçin İş Kazası Tespiti Davası

Sigortasız işçinin iş kazası geçirmesi durumunda iş kazası bildiriminin yapılması gerekmektedir. İş kazası bildiriminin esas olarak işveren tarafından yapılması gerekmektedir. İşveren tarafından kazadan itibaren üç gün bildirim yapılmaması halinde işe bildirimin işçi veya işçi yakınlarınca yapılması gerekmektedir. İş kazası bildiriminin yapılması sonrasında SGK tarafından yapılan inceleme ile olayın iş kazası olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılması halinde artık bu aşamada işçi tarafından iş kazasının tespiti davası açılması gerekmektedir.

İş kazasına maruz kalması sonucunda sigortalı işçiye tedavi giderleri, geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik ödeneği, maddi manevi tazminat bakımından destek yardımları yapılmaktadır. Ancak sigortasız işçi iş kazasına uyması halinde belirtilen haklardan yararlanamamaktadır. İşçinin belirtilen haklardan yararlanması için önce hizmet tespitini yaptırması ve işyerinde çalıştığını ispat etmesi gerekmektedir. Akabinde ise iş kazasının tespiti halinde güvencelerden yararlanabilmektedir. İş kazasının tespit edilebilmesi bakımından ispat yükümlülüğünün yerine getirilmesi önemlidir. Kaza tutanağı, tanık, hastane kayıtları, kolluk kayıtları, iş giriş çıkış kayıtları gibi bir çok delil hizmetin ve iş kazasının tespiti bakımından önemi delillerdir.

İş Kazası Tespit Davası Görevli Ve Yetkili Mahkeme

İş kazası yaşanmasının akabinde iş kazasının SGK ‘ya bildirilmesi gerekmektedir. Yapılan bildirim sonucunda olayın SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmemesi durumunda ise işçinin dava açmaması halinde mağduriyetinin giderilmesi mümkün olmayacaktır. Bu durumda sigortasız işçinin iş kazası yaşaması durumunda mahkemeye başvurarak iş kazasının tespiti davası açması gerekmektedir.

İş kazasının tespiti davası bakımından görevli mahkeme iş mahkemeleri olacaktır. Yetkili iş mahkemesi ise davalının yerleşim yeri mahkemesi veya işin yapıldığı yer mahkemesi olacaktır. İş kazasından doğan davalar bakımından 10 yıllık bir zamanaşımı süresi söz konusudur. İş kazasının tespit edilmesinin ardından işverene karşı ayrıca maddi ve manevi zararların tespiti davası açılması mümkündür. Sigortasız işçinin iş kazasına uğraması durumunda iş kazasının tespiti halinde mağduriyetin giderilmesi sağlanacaktır. Ancak iş kazasının tespitinin yapılamaması durumunda işçi mağduriyeti ile ortada kalacaktır. Bu bakımdan Avukat Esra Polat Tekin Hukuk ve Danışmanlık olarak  iş kazası sonrasında hukuki sürecin bir avukat yardımı ile yürütülmesini tavsiye ederiz.

İş Kazası Tespiti Davası Yargıtay Kararları

Yargıtay 10. HD., 8.10.2025 Tarihli,  2025/8805  E. 2025/13169  K. Sayılı karar:

“Uyuşmazlık, iş kazası tespiti istemine ilişkindir.

Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Dosya kapsamı incelendiğinde, davanın yasal dayanaklarından olan 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi hükümleri ile bodro tanık beyanları, tedavi evrakları ile tüm dosya kapsamı dikkate alındığında kararın yerinde olduğu anlaşılmıştır.

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalılar vekilleri tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”

---

Yargıtay 10. HD., 6.10.2025 Tarih, 2025/7070 E.,2025/13032 K. Sayılı karar;

“Davalı SGK vekili; davacı …’ın ”… iş yerinde çalışmakta iken 10.10.2020 tarihinde iş kazası geçirdiğini iddia ederek iş kazası tespiti için denetim talebinde bulunduğu, denetim sonucu düzenlenen 15.12.20 22… /412057/087 sayılı denetmen raporunda; Bu doğrultuda … ile …, arasındaki iş ilişkisinin hizmet akdine değil istisna akdine dayandığı ve …’in 5510 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca işveren sayılmayacağı; …’ın da 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca sigortalı sayılmayacağının değerlendirildiğini, düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu, dosyada mevcut denetmen raporunun aksi kanıtlanamadığını, beyan ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.

Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacının davalı …’e ait iş yerinde geçirdiği 10.10.2020 tarihli kazanın iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, dosyada yer alan tüm bilgi ve belgelerin incelenmesinde verilen hükmün yerinde olduğu anlaşılmakla davalı SGK vekili tarafın temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”