Trans Bireyin İsim Değişikliği
Trans bireyin isim değişikliği cinsiyet değişikliği tamamlanmadan da gerçekleştirilebilir. İsim değişikliğini yapan trans birey yeni kimliğini hemen alabilir. Trans cinsiyet değişikliğinden önce adını değiştirebilir. Cinsiyet davası sürecinde de trans birey isim değişikliğini talep edebilir. Trans birey, cinsiyet kimliği doğumunda tespit edilen cinsiyetten farklı olan kimseler olarak tanımlanabilir. “Trans” kelimesi aslında “Transgender” kelimesinin kısaltması olarak kullanılmaktadır. Cinsiyet; doğum anında doktorların bedensel görünüme göre atfetmesiyle oluşmaktadır. Ancak bazı insanların cinsiyet kimliği aslında doğum anında kendilerine atfedilen farklıdır. Bu kimseler “Transanger” yani “Trans” olarak tanımlanmaktadır.
Bu doğrultuda trans bireyler cinsiyet kimlikleriyle uyumlu bir hayat sürdürebilmek için resmî belgelerinde yer alan isimlerini değiştirmek isteyebilirler. Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesi “haklı sebepler” bulunduğu takdirde isim değişikliği gündeme gelebilmektedir. Trans bireylerin isim değişikliği de bu madde hükmüne dayanmaktadır. Mezkûr madde dayanak gösterilerek isim değişikliği davası açılabilecektir. Buna göre trans bireylerin isim değişikliği için hukuki prosedüre başlayabilmeleri için haklı bir sebeplerinin varlığı yeterlidir. Esra Polat Tekin olarak bu yazımızda “Trans bireyin isim değişikliği” hakkında bil vereceğiz.
İsim Değişikliği Davası Nedir? Şartları Nelerdir?
İsim değişikliği; bir kişinin mevcut adını değiştirerek yeni bir ad almasına yönelik hukuki süreçtir. İsim değişikliği davası, kendi ismimizi iradi şekilde seçememiş olmamızdan kaynaklanan bir dava çeşididir. İsim değiştirme davasına her vatandaş başvurabilmektedir. Bu konuda ilgili mevzuat hükümlerinde; cinsiyet, din, dil vb. ayrım gözetilmemiştir. Türk medeni Kanuna göre isim değişikliği için aranan tek şart haklı bir nedenin varlığıdır.
Bu doğrultuda sim değişikliği davalarında Yargıtay içtihatları kapsamında “haklı nedenler”;
- İsmin, örf ve adete aykırı anlam içermesi,
- İsmin, alay konusu ve gülünç olması,
- İsmin söylenmesinin güç olması veya elverişsizliği,
- Kişinin başka bir isimle tanınıyor olması,
- İsmin birden fazla kişi tarafından kullanıyor olması nedeniyle karışıklıkların meydana gelmesi,
- Kişinin ailesinden birinin suç işlemesi veya şöhretinin kötü olması,
- Kişinin din veya uyruk değiştirmesi,
- Kişinin cinsiyetini değiştirmesi,
- Kişinin isminin özel hayatında, ticari hayatında veya iş hayatında yanlış anlamlara sebebiyet veriyor olması şeklinde gösterilmiştir.
Kişi isim değişikliği için hazırlayacağı dava dilekçesinde haklı nedenlerini belirlemelidir. İsminin değişmesini isteyen kişi yeni ismini de dilekçesinde belirtmeli ve neden bu ismi istediğini açık, net bir şekilde izah etmelidir. Dava kapsamında istenilen her türlü delil sunulabilmektedir. Bu konuda bir sınırlama getirilmemiştir.
Trans Bireyin İsim Değişikliği: Mevzuat ve Uygulama Süreci
Trans bireyin isim değişikliği; nüfus kütüğünde kayıtlı olan ismin değişikliği için işletilmesi gereken hukuki prosedürdür. Bu yasal prosedürün en önemli parçalarından bir tanesi dava açmaktır. Nitekim trans bireylerin isim değişikliği davası açmadan evvel cinsiyet değişikliği değiştirme davası açmaları şart değildir. Bu husus Anayasa Mahkemesi içtihatlarıyla da pekiştirilmiştir. 4271 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda açıkça düzenlenen madde hükümlerinde isim değişikliği hususunda cinsiyet ayrımı bulunmamaktadır.
Bu doğrultuda trans bireylerin isim değişikliği; 4271 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27. madde hükmüne dayanılarak gerçekleştirilebilmektedir. Ancak isim değişikliği davalarının haklı bir nedeni bulunmalıdır. Haklı sebep kavramı kanunda tanımlanmamış olup tamamen mahkemenin takdirine bırakılmıştır. Mahkemeler için genellikle trans bireylerin cinsiyet kimliği ile uyumlu bir ismi kullanma isteği haklı nedenler arasında sayılır. Bu tarz davalarda bireyin ruhsal ve fiziksel bütünlüğünü korumak önemlidir.
Trans Bireyler, İsim Değişikliği Davasında Nelere Dikkat Etmelidir?
İsim değişikliği talebi olan kişi, bu talebi için hazırladığı dilekçe ile beraber görevli ve yetkili mahkemede isim değişikliği davası açmalıdır. İsim ve soyisim değişikliği davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Davacı, davayı ikametgahının bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde açabilmektedir. İsim değişikliği talebi olan kişi, söz konusu talebini destekleyen belgeleri mahkemeye sunabilir. Her dava kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilir ve bu doğrultuda da karar verilir.
İsim değiştirme davasının en önemli şartı olarak; haklı bir sebebin varlığı aranmaktadır. Kanunda “haklı sebep” kavramının altı doldurulmamış olup geniş yorumlanmaktadır. Bu doğrultuda haklı sebep kavramı kişisel için subjektif durumları da içerisinde barındırmaktadır. Nitekim isim değişikliği davası açan trans bireyler dava dilekçelerinde mutlaka isim değiştirmelerine neden olan haklı sebebi belirtmelidirler. Bu davada isim değiştirme talebine dair olan haklı nedenler her tür delil ile ispat edilebilir.
Cinsiyet Değiştirme Ameliyatı Olmadan İsim Değiştirme Davası Açılabilir mi?
Trans bireyler için isim değişikliği konusunda cinsiyet değiştirme ameliyatı şart olarak aranmamaktadır. Nitekim cinsiyet değişim süreci de ayrı bir hukuki süreçten oluşmaktadır. Bu doğrultuda cinsiyet değiştirme davası açmadan ya da cinsiyet değiştirme ameliyatı olmadan isim değişikliği mümkündür. Anayasa Mahkemesi’nin 27 Ocak 2021 karar tarihli ve 2018/3434 başvuru numaralı kararı da bu hususu destekler nitelikte önemli bir karardır. Mezkur karara göre; “Kişinin kendisini psiko-sosyal durumu itibariyle daha iyi hissedeceği bir isim alabilmesi için vücut bütünlüğüne yönelik müdahaleye rıza göstermek zorunda bırakılması kişiye aşırı bir külfet yükler. Öte yandan nüfus kaydında erkek olan bir kimsenin kadın ismi almasının kamu düzeni açısından sorunlar yaratabileceği de göz ardı edilemez. Bu sebeple derece mahkemelerinin kamu yararı ile bireysel menfaatler arasında denge kurarken bu hususu gözetmeleri makul karşılanabilir. Ancak başvurucuya yüklenen cinsiyet değiştirme ameliyatı olma külfetinin ağırlığı karşısında kamunun bundan elde edeceği yararın önem derecesi düşük kalmaktadır.”
27 Ocak 2021 tarihli Anayasa mahkemesi kararı, mahkemelerin trans bireylerin isim değişikliği taleplerinin kamu düzeni nedeniyle reddetmelerinin önüne geçilmesini sağlayacak önemli nitelikte bir karardır. Bu doğrultuda görülmektedir ki; isim değişikliği davaları için ameliyat şartı oldukça ağır bir şart olacaktır. Söz konusu karar, kişilerin cinsiyet kimliklerine uygun bir ismi taşıma haklarının temel hak ve özgürlükler açısından gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca isim değiştirme davalarında yeni ismi belirleyecek olan kişide davacıdır. Bu nedenle seçilen isimde davanın sonucunun belirlenmesinde etkilidir.
Trans Bireylerin İsim Değişikliği Dava Dilekçesi Örneği
NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’NE
DAVACI: Ad-Soyadı (T.C. Kimlik numarası) – Adres
VEKİLİ: Ad-Soyadı – Adres
DAVALI: Nüfus Müdürlüğü
KONU: Müvekkilin nüfus kütüğünde “…” olarak kayıtlı olan isminin “…” olarak değiştirilmesine yönelik açmakta olduğumuz isim değişikliği dava dilekçesinin sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
Müvekkilin kimliğine kayıtlı olan “(mevcut ad)” ismin, cinsiyet kinliği ile uyumlu olmadığı ve müvekkili ruhsal açıdan olumsuz yönde etkilemesi nedeniyle değiştirilmesi gerekmektedir. Müvekkil, uzun yıllardır kendisini ruhsal açıdan daha iyi hissettirmesi nedeniyle “(yeni ad)” ismiyle tanıtmaktadır. Bu nedenle sosyal çevresinde de bu isimle bilinmektedir. Bu nedenle müvekkili ruhsal açıdan daha iyi hissettiren bu ismin resmi olarak da kullanması müvekkilin hakkıdır.
Anayasa Mahkemesi’nin 20 Ocak 2021 tarihli ve 2018/3434 başvuru numaralı kararı doğrultusunda görülmektedir ki isim değişikliği için cinsiyet değişikliği ameliyatı şart olarak görülmemiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 27. Madde hükmünce söz konusu davanın açılmasında “haklı bir nedenin varlığı” yeterlidir.
Müvekkilin isim değişikliğine ilişkin talebi herhangi bir kötü niyet içermemekte olup kamu düzenini bozma amacı taşımamaktadır. Bu nedenlerle 4271 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27. Maddesi uyarınca haklı nedenin varlığı doğrultusunda müvekkilin mevcut isminin; “(yeni ad)” ismiyle değiştirilmesini talep ederiz.
HUKUKİ SEBEPLER: 4271 sayılı Türk Medeni Kanunu ve ilgili sair mevzuat
DELİLLER: Nüfus Kayıt Örneği, Tanık, Yemin ve sair her türlü delil
NETİCE ve TALEP: Yukarıda izah edilen nedenlerle,
- İsim değişikliği davamızın kabulüne,
- Müvekkilin nüfus cüzdanında kayıtlı olan “(mevcut ad)” isminin “(yeni ad)” ismiyle değiştirilmesine, karar verilmesini arz ve talep ederiz.